نحوه احتساب مدت بازداشت و اجرای حبس
یکی از قواعد بنیادین در نظام کیفری ایران، کسر مدت بازداشت قبلی از مجازات نهایی است. طبق ماده ۲۷ قانون مجازات اسلامی، تمام مدتزمانی که متهم پیش از صدور حکم قطعی به علت اتهام یا اتهامات مطرح در پرونده در بازداشت بوده، باید از میزان محکومیت حبس او کسر شود. نکته حائز اهمیت این است که هر روز بازداشت قبلی، معادل یک روز حبس محسوب میگردد.
محدودیتها و استثنائات کسر مدت بازداشت
این قاعده در تمام موارد صادق نیست. در خصوص حبس ابد، از آنجا که این مجازات فاقد مدت زمان مشخص و محدود است، امکان کسر مدت بازداشت قبلی از آن عملاً وجود ندارد. همچنین، قاعده کسر مدت بازداشت در مورد مجازاتهای حدی و تعزیرات منصوص شرعی (تعزیراتی که نوع و مقدار آنها در شرع تعیین شده) اعمال نمیشود.
مدت حبس از روزی آغاز میشود که محکومعلیه به موجب حکم قطعی لازمالاجرا عملاً محبوس گردد؛ صرف قطعی شدن حکم برای آغاز محاسبه مدت حبس کافی نیست.
زمان شروع و کسر از سایر مجازاتها
اگر مجازات فرد به جای حبس، جزای نقدی باشد، مدت بازداشت قبلی از جزای نقدی کسر میشود. بر اساس آخرین مصوبه هیئت وزیران، به ازای هر روز بازداشت قبلی، مبلغ دو میلیون و پانصد هزار ریال از جزای نقدی کسر میگردد. همچنین در صورت عجز محکوم از پرداخت جزای نقدی، همین مبلغ مبنای تبدیل جزای نقدی به حبس (بازداشت بدل از جزای نقدی) قرار میگیرد.
واژگان کلیدی
- تعزیر منصوص شرعی
- مجازاتی که نوع و مقدار آن در شرع اسلام تعیین شده و دادگاه حق کسر مدت بازداشت یا تخفیف در آن را ندارد.
- حکم قطعی لازمالاجرا
- حکمی که تمام مراحل اعتراض را طی کرده یا مهلت اعتراض آن تمام شده و قابلیت اجرا پیدا کرده است.
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم مدت بازداشت از حبس ابد کسر میشود؛ حبس ابد به دلیل نامعین بودن زمان پایان، قابلیت کسر مدت ندارد.
- بسیاری به غلط تصور میکنند مدت حبس از تاریخ صدور یا قطعی شدن حکم آغاز میشود، در حالی که آغاز آن منوط به حبس فیزیکی فرد است.
جمعبندی این مفهوم
- مدت بازداشت قبلی به ازای هر روز، یک روز از حبس تعزیری کسر میکند.
- کسر مدت بازداشت در مجازاتهای حدی و تعزیرات منصوص شرعی ممنوع است.
- شروع محاسبه مدت حبس، زمان محبوس شدن فیزیکی فرد پس از قطعیت حکم است.
- هر روز بازداشت قبلی معادل دویست و پنجاه هزار تومان (۲.۵۰۰.۰۰۰ ریال) از جزای نقدی کسر میکند.