ماهیت و کاربرد اظهارنامه حقوقی
اظهارنامه یکی از ابزارهای رسمی و قانونی در حقوق مدنی و آیین دادرسی است که به موجب ماده ۱۵۶ قانون آیین دادرسی مدنی، هر کس میتواند قبل از تقدیم دادخواست، حق خود را به وسیله آن از دیگری مطالبه نماید. برخلاف دادخواست که منجر به شروع رسیدگی قضایی میشود، اظهارنامه صرفاً جنبه اعلامی دارد و مرجع قضایی را مکلف به رسیدگی به محتوای آن نمیکند.
کاربردهای اصلی اظهارنامه
اظهارنامه میتواند برای دو منظور کلی به کار رود: اول برای اعلام وضعیت (مثلاً اعلام فسخ یک قرارداد) و دوم برای مطالبه حق (مانند مطالبه وجه طلب). یکی از ویژگیهای بسیار مهم اظهارنامه این است که اظهارات فرستنده در متن آن یا پاسخهای مخاطب در ستون مقابل، میتواند به عنوان اقرار در دادرسیهای بعدی مورد استناد قرار گیرد. بنابراین باید در تنظیم متن آن دقت فراوانی به خرج داد.
اظهارنامه وسیله مطالبه رسمی حق است و برخلاف دادخواست، دادگاه را مکلف به رسیدگی و صدور حکم نمیکند.
مراجع ارسال و تشریفات
ارسال اظهارنامه تنها محدود به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا دفتر دادگاه نیست؛ طبق قانون، اظهارنامه را میتوان از طریق اداره ثبت اسناد و املاک نیز به مخاطب ابلاغ کرد. ابلاغ اظهارنامه طبق مقررات ابلاغ در قانون آیین دادرسی مدنی انجام میشود و پس از ابلاغ، سندی رسمی مبنی بر اطلاع مخاطب از خواسته فرستنده ایجاد میگردد.
| ویژگی | اظهارنامه | دادخواست |
|---|---|---|
| هدف | اعلام/مطالبه | فصل خصومت |
| تکلیف دادگاه | ندارد | دارد |
| شروع دعوا | ✗ | ✓ |
واژگان کلیدی
- اظهارنامه
- سندی رسمی برای مطالبه حق یا اعلام رسمی یک موضوع به دیگری قبل از طرح دعوا.
- اقرار
- اخبار به حقی برای غیر و به ضرر خود که میتواند در متن اظهارنامه یا پاسخ آن محقق شود.
- ابلاغ
- رساندن رسمی اوراق قضایی یا اظهارنامه به اطلاع مخاطب توسط مامورین ذیصلاح.
اشتباههای رایج
- اشتباه رایج این است که تصور شود اظهارنامه باعث شروع دعوا میشود؛ در حالی که طبق ماده ۴۸ ق.آ.د.م، دعوا تنها با تقدیم دادخواست شروع میشود.
- برخی گمان میکنند اظهارنامه فقط از طریق دادگاه ارسال میشود، اما ارسال آن از طریق اداره ثبت نیز قانونی و معتبر است.
جمعبندی این مفهوم
- اظهارنامه ابزاری برای مطالبه حق یا اعلام رسمی یک وضعیت حقوقی پیش از طرح دعواست.
- این سند صرفاً جنبه اعلامی دارد و برخلاف دادخواست، دادگاه را وارد مرحله رسیدگی و صدور حکم نمیکند.
- اظهارات مندرج در اظهارنامه یا پاسخهای آن میتواند به عنوان اقرار در دادگاه علیه شخص استفاده شود.
- ارسال اظهارنامه هم از طریق دفاتر دادگاه و هم از طریق اداره ثبت اسناد و املاک امکانپذیر است.