منابع کنکور تجربی ۱۴۰۶: کتاب، ضریب و تعداد سوال

منبع رسمی کنکور تجربی، کتاب درسی است و بس. سازمان سنجش هیچ‌وقت فهرست کتاب کمک‌درسی منتشر نمی‌کند؛ چیزی که منتشر می‌کند عنوان دروس امتحانی، ضریب هر درس و کد و سال چاپ کتاب‌های درسی است. پس هر جدول «منابع کنکور» که دیدی و اسم یک انتشارات کنارش نوشته بود، پیشنهاد یک مشاور یا یک فروشگاه کتاب است، نه فهرست اعلام‌شدهٔ سنجش. این تفاوت کوچکی نیست: طراح سوال حق ندارد از بیرون کتاب درسی سوال بدهد، ولی ناشر کمک‌درسی هیچ محدودیتی ندارد.

نکتهٔ دوم مخصوص ۱۴۰۶ است و از انتخاب کتاب هم مهم‌تر: سهم قطعی سوابق تحصیلی در آزمون سراسری ۱۴۰۶ و بعد از آن ۶۰ درصد است؛ ۲۰ درصد از پایهٔ یازدهم و ۴۰ درصد از پایهٔ دوازدهم. برای کنکور ۱۴۰۵ این عدد ۵۷ درصد بود، با ترکیب ۱۷ درصد یازدهم و ۴۳ درصد دوازدهم. یعنی سهم خودِ دفترچهٔ آزمون در ۱۴۰۶ به ۴۰ درصد می‌رسد و همان کتاب درسی که برای کنکور می‌خوانی، یک بار هم سر جلسهٔ امتحان نهایی به تو نمره می‌دهد. این ارقام از مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌آید.

کد کتاب‌ها: منبع اعلام‌شدهٔ هر درس

سنجش منبع را با کد کتاب و سال چاپ مشخص می‌کند، نه فقط با اسم. دلیلش روشن است: کتاب درسی بین سال‌ها ویرایش می‌شود؛ با کتاب دست‌دوم یا جزوهٔ چند سال پیش ممکن است چند صفحه بخوانی که دیگر در کتاب نیست، یا صفحه‌ای را از دست بدهی که تازه اضافه شده. کد کتاب پشت جلد و در شناسنامهٔ کتاب چاپ شده است.

ضریب، تعداد سوال و زمان در یک جدول

از زمانی که دروس عمومی از دفترچهٔ کنکور حذف و به سوابق تحصیلی منتقل شدند و زیرگروه‌ها هم برداشته شدند، ضریب هر درس اختصاصی برای همهٔ رشته‌های دانشگاهی یکسان است. یعنی دیگر لازم نیست بپرسی «برای پزشکی ضریب زیست چند است»؛ ضریب زیست برای همه ۱۲ است و چیزی که بین رشته‌ها فرق می‌کند، رتبهٔ لازم است نه ضریب درس.

سه عدد را از این جدول بیرون بکش و روی برگه بنویس. اول: مجموع ضرایب ۳۶ است، پس زیست به‌تنهایی یک‌سوم وزن اختصاصی را می‌گیرد و زیست و شیمی با هم ۲۱ از ۳۶ می‌شوند، یعنی حدود ۵۸ درصد. دوم: کل دفترچهٔ اختصاصی ۱۵۵ سوال در ۱۸۰ دقیقه است. سوم، و مهم‌ترین: زمان به‌ازای هر سوال در سه دفترچه یکسان نیست.

یک تذکر کوچک هم برای داوطلبان بهیاری: در سال‌های اخیر یک دفترچهٔ چهارم اختصاصی بهیاران با ۳۰ سوال و ۲۰ دقیقه هم برگزار شده است. اگر دیپلم بهیاری داری، این دفترچه را در برنامهٔ آزمون آزمایشی‌ات جدی بگیر، چون بیست دقیقه برای سی سوال، تنگ‌ترین بازهٔ زمانی کل روز آزمون است.

زیست‌شناسی: ضریب ۱۲ و سه کتاب کامل

زیست‌شناسی گران‌ترین درس این آزمون است: بیشترین ضریب (۱۲)، بیشترین تعداد سوال (۴۵) و تنها درسی که دفترچهٔ اختصاصی خودش را دارد و با هیچ درسی زمان مشترک ندارد. منبعش هر سه کتاب زیست‌شناسی دهم، یازدهم و دوازدهم است، بدون استثنا.

سوال‌ها از کجا می‌آیند

توزیع سوال بین سه پایه از سالی به سال دیگر جابه‌جا می‌شود، ولی توزیع بین فصل‌ها الگوی نسبتاً پایداری دارد. برای اینکه یک نمونهٔ واقعی جلوی چشمت باشد، توزیع زیر مربوط به کنکور ۱۴۰۳ نوبت اول است و باید آن را به چشم «نمونه» ببینی، نه «قانون»:

همین پنج سطر یک تصمیم عملی به تو می‌دهد: مباحث ابتدایی کتاب دهم به‌اضافهٔ تنظیم عصبی، در یک نوبت آزمون چهارده سوال ساخته‌اند. اگر تازه شروع کرده‌ای و دنبال ترتیب هستی، ترتیب کتاب را به هم نزن؛ ولی این تصور رایج را هم دور بریز که فصل‌های اول دهم «پایه‌های کم‌اهمیت» هستند و می‌شود سریع از رویشان رد شد.

کتاب کمک‌درسی زیست

مجموعه‌هایی که در فهرست‌های پرتکرار مشاوران بیشتر از بقیه تکرار می‌شوند، مجموعهٔ تست خیلی سبز (به قلم کامیل و ابوذر نصری و حسن محمدنشتایی، برای هر سه پایه) و مجموعهٔ طبقه‌بندی‌شدهٔ میکرو گاج (حمیدرضا زارع) هستند. هر دو کتاب تست‌اند، نه کتاب آموزش؛ یعنی هیچ‌کدام جای خواندن متن کتاب درسی را نمی‌گیرند و اگر با آن‌ها شروع کنی، عملاً از وسط مسیر شروع کرده‌ای.

شیمی: ضریب ۹ در دفترچه‌ای که با فیزیک شریک است

شیمی با ضریب ۹ و ۳۵ سوال، درس دوم این آزمون است و منبعش هر سه کتاب شیمی دهم، یازدهم و دوازدهم است. ولی مسئلهٔ اصلی شیمی، منبع نیست؛ مدیریت زمان مشترک است. شیمی و فیزیک با هم ۶۵ سوال دارند و ۷۵ دقیقه، و هیچ‌کس به تو نمی‌گوید این ۷۵ دقیقه را چطور بین دو درس تقسیم کنی. این تصمیم را باید قبل از جلسه گرفته باشی، نه وسط جلسه و زیر فشار.

یک تقسیم متعارف، حدود چهل دقیقه شیمی و سی‌وپنج دقیقه فیزیک است، چون هم ضریب شیمی بالاتر است و هم تعداد سوالش بیشتر. ولی تقسیم درست آن است که در آزمون‌های آزمایشی خودت به آن رسیده باشی.

کدام مباحث بیشتر تکرار می‌شوند

پنج مبحث بالا در آن نوبت بیست‌ویک سوال از سی‌وپنج سوال را ساخته‌اند، یعنی حدود شصت درصد دفترچهٔ شیمی. دو تای اول، آرایش الکترونی و شیمی آلی، هر دو با فهم و تکرار جواب می‌دهند و محاسبهٔ سنگین ندارند؛ یعنی برای کسی که وقت کم دارد، بازدهی هر ساعت مطالعه در آن‌ها بیشتر از استوکیومتری است. این یک قضاوت است، نه قانون؛ ولی از روی همین جدول قابل بررسی است.

در فهرست کمک‌درسی‌های شیمی، مجموعهٔ جامع نشر الگو (مسعود جعفری، مرتضی خوش‌کیش، روح‌الله علیزاده و حامد قربانی) و مجموعهٔ میکرو گاج بیشتر از همه تکرار می‌شوند؛ در کنارشان مجموعه‌های آی‌کیو گاج و فصل‌آزمون خیلی سبز هم پرفروش‌اند. دوباره تأکید می‌کنم: این‌ها پیشنهاد بازار کتاب‌اند، نه اعلام سنجش.

زمین‌شناسی: کل منبعش یک کتاب است

زمین‌شناسی عجیب‌ترین درس این آزمون است و بیشترین سوءتفاهم را دارد. ضریبش ۱ است، یعنی از مجموع ۳۶ واحد ضریب، فقط یک واحد. ولی ۱۵ سوال دارد، یعنی حدود ده درصد کل سوالات دفترچهٔ اختصاصی. و کل منبعش فقط کتاب زمین‌شناسی پایهٔ یازدهم است؛ نه کتاب دهمی دارد، نه دوازدهمی.

این دو واقعیت با هم، زمین‌شناسی را به یک تصمیم اقتصادی تبدیل می‌کنند، نه یک تصمیم درسی. یک کتاب نازک در برابر ضریب ۱. حساب کن: اگر ده درصد وقتت را صرف درسی کنی که سه درصد وزن دارد، ضرر کرده‌ای. اگر صفر درصد وقتت را صرفش کنی، ۱۵ سوال را کامل واگذار کرده‌ای که بخش زیادی از آن‌ها، در مقایسه با بقیهٔ دفترچه، ساده‌ترند.

در نمونهٔ کنکور ۱۴۰۳ نوبت اول، مبحث آفرینش چهار سوال، پویایی زمین دو سوال و سلامت و منابع آب دو سوال داشت. در فهرست کمک‌درسی‌ها، مجموعهٔ جامع خیلی سبز (رسول محسنی‌منش، سروش مومنی، کوروش اسلامی) بیشتر از بقیه دیده می‌شود. برای درسی با این حجم، یک کتاب تست کافی است و کتاب دوم فقط هزینه است.

ریاضی و فیزیک را کجای برنامه بگذاریم

ریاضی و فیزیک هر دو ضریب ۷ و هر دو ۳۰ سوال دارند و منبعشان کتاب‌های دورهٔ دوم متوسطه است. با هم ۱۴ از ۳۶ واحد ضریب می‌شوند، یعنی حدود ۳۹ درصد وزن اختصاصی؛ تقریباً هم‌اندازهٔ زیست به‌اضافهٔ نصف شیمی. داوطلب تجربی که این دو را «درس بچه‌های ریاضی» فرض می‌کند و رهایشان می‌کند، عملاً نزدیک چهار دهم آزمون را واگذار کرده است.

در عمل، رایج‌ترین راهبرد میان داوطلبان تجربی این است که در این دو درس مباحث پرتکرار و کم‌محاسبه را کامل بزنند و از مباحث سنگین عبور کنند. این تصمیم تا وقتی درست است که آگاهانه گرفته و روی برگهٔ برنامه نوشته شده باشد، نه وقتی نتیجهٔ فرار روزبه‌روز از یک درس باشد.

منبع دومی که ۱۴۰۶ اضافه کرد: کارنامهٔ یازدهم

این بخش را حتی اگر بقیهٔ مقاله را رد کردی، بخوان. برای کنکور ۱۴۰۵، از پایهٔ یازدهم فقط شش درس با تأثیر ۱۷ درصد شمرده می‌شد. از کنکور ۱۴۰۶ به بعد، همهٔ دروس پایهٔ یازدهم با تأثیر ۲۰ درصد قطعی شمرده می‌شوند و همهٔ دروس پایهٔ دوازدهم با تأثیر ۴۰ درصد قطعی. مجموع سوابق تحصیلی می‌شود ۶۰ درصد.

شش درس یازدهمی که در ۱۴۰۵ حساب می‌شدند، فارسی (۲)، عربی و زبان قرآن (۲)، تعلیمات دینی (۲)، زبان خارجی (۲)، زیست‌شناسی (۲) و شیمی (۲) بودند، با ضرایبی که سنجش در دی ۱۴۰۴ اعلام کرد: زیست ۶٫۳۹، شیمی ۵٫۲۷، فارسی ۵٫۹۵، تعلیمات دینی ۴٫۷۸، زبان خارجی ۳٫۳۲ و عربی ۲٫۶۲. برای پایهٔ دوازدهم همان سال، ضرایب اعلام‌شده این‌ها بودند: فارسی ۱۱٫۹، زیست‌شناسی ۱۰٫۶۶، ریاضی ۱۰٫۰۴، شیمی ۹٫۱۹، تعلیمات دینی ۸٫۴۷، فیزیک ۸٫۴۵، زبان خارجی ۶٫۰۵ و عربی ۴٫۶۴.

یک شرط دیگر هم از ۱۴۰۶ اضافه شده که کمتر جایی درشت نوشته می‌شود: داوطلب باید همهٔ دروس هر دو پایهٔ یازدهم و دوازدهم را گذرانده باشد تا مجاز به ورود به آموزش عالی باشد. یعنی یک درس افتاده دیگر فقط یک نمرهٔ پایین در میانگین نیست.

ترجمهٔ عملی همهٔ این‌ها ساده است: در ۱۴۰۶، «منابع کنکور» و «منابع امتحان نهایی» عملاً یک چیزند. همان کتاب زیست‌شناسی (۳) که برای کنکور می‌خوانی، در خرداد هم امتحانش را می‌دهی و نمره‌اش با تأثیر قطعی وارد رتبه‌ات می‌شود. کسی که این دو را دو پروژهٔ جدا می‌بیند، دو بار برای یک کتاب هزینه می‌دهد و هر دو بار ناقص.

حذفیات را قبل از خرید کتاب چک کن

حذفیات، فهرست بخش‌هایی از کتاب درسی است که طراحی سوال از آن‌ها مجاز نیست. این فهرست را سازمان سنجش هر سال به‌صورت یک فایل جداگانه روی سایت خودش منتشر می‌کند؛ فهرست کنکور ۱۴۰۵ در آبان ۱۴۰۴ منتشر شد. فهرست حذفیات ۱۴۰۶ تا امروز منتشر نشده است و هر سایتی که الان برای ۱۴۰۶ فهرست حذفیات می‌دهد، در بهترین حالت فهرست پارسال را کپی کرده.

دو نکتهٔ عملی. اول اینکه حذفیات معمولاً بخش‌هایی مثل «بیشتر بدانید»، «واژه‌نامه» و ضمیمه‌ها را در بر می‌گیرد، ولی جزئیاتش هر سال فرق می‌کند و حدس زدن جای خواندن فهرست را نمی‌گیرد. دوم اینکه کتاب‌های کمک‌درسی معمولاً یک نوبت زودتر از انتشار این فهرست چاپ می‌شوند، پس ممکن است تست‌هایی داشته باشند که از مباحث حذف‌شدهٔ همان سال طراحی شده‌اند. روزی که فهرست منتشر شد، همان روز صفحه‌های مربوطه را در کتاب تستت علامت بزن و ردشان کن.

چند کتاب کمک‌درسی کافی است

پرتکرارترین اشتباه در خرید منابع، تعدد است نه انتخاب. یک الگوی سالم برای هر درس این است: کتاب درسی به‌عنوان منبع، یک کتاب تست طبقه‌بندی‌شده برای تمرین حین یادگیری، و یک مجموعه سوال کنکورهای سال‌های گذشته برای مرحلهٔ آخر. همین. سه ردیف، نه پنج ردیف.

• کتاب درسی: تنها منبعی که سنجش نامش را می‌برد. اول از همه خوانده می‌شود، آخر از همه هم مرور می‌شود.
• یک کتاب تست: برای زیست و شیمی، مجموعه‌های طبقه‌بندی‌شده‌ای که بالاتر آمد. برای زمین‌شناسی، یک جلد کافی است.
• سوالات سال‌های گذشته: بهترین شبیه‌ساز سطح و لحن طراح. این‌ها را برای دو ماه پایانی نگه دار، نه اینکه در مهر مصرفشان کنی.

اگر کتاب تستی داری که سه ماه است بازش نکرده‌ای، آن کتاب منبع تو نیست؛ فقط جای قفسه گرفته است.

ساعت مطالعه را با ضریب تقسیم کن، نه با حس

حالا که ضرایب و تعداد سوال‌ها را داری، تقسیم ساعت مطالعه دیگر سلیقه‌ای نیست. مجموع ضرایب ۳۶ است؛ ضریب هر درس را بر ۳۶ تقسیم کن و در ساعت مطالعهٔ هفتگی‌ات ضرب کن. برای یک هفتهٔ چهل‌ساعته این می‌شود:

این جدول نقطهٔ شروع است، نه حکم. دو تعدیل منطقی روی آن هست. اول، اگر در یک درس ضعیف‌تری، سهمش را موقتاً بالا ببر؛ ضریب می‌گوید هر درس چقدر می‌ارزد، نه اینکه تو کجای کاری. دوم، ساعت‌های سوابق تحصیلی را از این جدول کم نکن: در ۱۴۰۶ که ۶۰ درصد رتبه از کارنامهٔ یازدهم و دوازدهم می‌آید، درس‌هایی که در دفترچهٔ کنکور سوال ندارند هم باید جایی در هفته‌ات داشته باشند.

برای ۱۴۰۶ چه چیزی هنوز اعلام نشده

صادقانه‌ترین بخش هر مقالهٔ «منابع کنکور ۱۴۰۶» همین است. بخشی از اطلاعات قطعی است و بخشی هنوز منتشر نشده؛ هر سایتی که برای بخش دوم عدد می‌دهد، دارد حدس می‌زند.

دربارهٔ تعداد نوبت‌ها یک توضیح لازم است، چون هنوز خیلی‌ها اشتباه می‌کنند: شورای سنجش و پذیرش دانشجو در اسفند ۱۴۰۳ تصویب کرد که آزمون اختصاصی از سال ۱۴۰۵ یک بار در سال برگزار شود و نتیجه‌اش فقط برای پذیرش همان سال معتبر باشد. اعتبار دوسالهٔ کارنامه و امکان شرکت در دو نوبت، هر دو برداشته شده‌اند. برای مقایسه، آخرین دورهٔ دو نوبتی سال ۱۴۰۴ بود و کنکور ۱۴۰۵ در ۲۹ و ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ در یک نوبت برگزار شد، با ثبت‌نامی که از ۲۷ اردیبهشت تا ۲ خرداد باز بود و تا ۹ خرداد تمدید شد. برای ۱۴۰۶ هنوز تاریخی منتشر نشده و تنها مرجع، اطلاعیه‌های سایت سنجش است.

از کجا شروع کنم

اگر بخواهیم همهٔ بالا را به یک هفته کار تبدیل کنیم: کد کتاب‌های درسی‌ات را چک کن، ضرایب را روی برگه بنویس و ساعت‌های هفته را بر اساسشان تقسیم کن، برای زمین‌شناسی یک بازهٔ کوچک و ثابت بگذار و بیشتر از آن ندهش، تقسیم زمان دفترچهٔ دوم بین شیمی و فیزیک را در آزمون آزمایشی بعدی‌ات تمرین کن، و امتحان‌های نهایی یازدهم و دوازدهم را همان‌قدر جدی بگیر که دفترچهٔ کنکور را، چون در ۱۴۰۶ سهمشان بیشتر است.

بعد از آن، مسئلهٔ اصلی دیگر «چه بخوانم» نیست، «چه چیزی را فراموش نکنم» است. هر مبحثی که یک بار خواندی و مرور نکردی، ظرف چند هفته از دستت می‌رود، و در آزمونی با هفت کتاب منبع، فراموشی هزینهٔ اصلی است نه نفهمیدن. اگر برای مرور برنامه‌ای نداری، اپلیکیشن جاست کنکور دقیقاً همین کار را می‌کند: درس‌نامهٔ هر مبحث، کارت‌هایی که خودش تعیین می‌کند کدام روز جلوی چشمت بیایند، تست بعد از تسلط و خلاصهٔ جمع‌بندی برای دور آخر.

ولی حتی بدون هیچ ابزاری، اگر فقط همین دو کار را بکنی از اکثر داوطلبان جلوتری: منبع را با کد کتاب چک کن، و ساعت‌هایت را با ضریب تقسیم کن نه با حس‌وحال.