ضرایب دروس کنکور انسانی ۱۴۰۶ و تقسیم ساعت مطالعه

ضریب هر درس در کنکور انسانی یعنی نمرهٔ آن درس چند برابر شمرده می‌شود، و همین یک عدد تعیین می‌کند ساعت‌های مطالعه‌ات کجا خرج شود. آخرین ضرایب اعلام‌شدهٔ گروه آزمایشی علوم انسانی، یعنی ارقام کنکور ۱۴۰۵ که تا امروز تغییری نکرده‌اند، این‌هاست: زبان و ادبیات فارسی ۸، ریاضی ۶، زبان عربی ۵، تاریخ و جغرافیا ۵، علوم اجتماعی ۵، فلسفه و منطق ۵، اقتصاد ۲ و روان‌شناسی ۲. جدول رسمی کنکور ۱۴۰۶ هنوز منتشر نشده است و تا انتشار دفترچهٔ ثبت‌نام، همین ارقام مبنای برنامه‌ریزی‌اند.

ولی اگر برنامه‌ات را فقط با همین یک ستون بچینی، دو جای مهم را اشتباه می‌روی. ضریب به‌تنهایی نه می‌گوید هر سوال چقدر می‌ارزد و نه می‌گوید کل آزمون تستی چه سهمی از نمرهٔ نهایی‌ات دارد. این راهنما ضریب، تعداد سوال، سهم ۴۰ درصدی آزمون و سهم ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی را کنار هم می‌گذارد و در انتها یک جدول تقسیم ساعت هفتگی می‌دهد که از تقسیم سادهٔ ضریبی دقیق‌تر است.

جدول ضرایب دروس اختصاصی کنکور انسانی

مجموع ضرایب هشت درس اختصاصی برابر ۳۸ است. سهم هر درس از نمرهٔ آزمون تستی یعنی ضریب آن تقسیم بر ۳۸؛ ستون سوم جدول همین نسبت را به درصد نشان می‌دهد. این ستون را جایی نمی‌بینی، ولی همان چیزی است که واقعاً باید با آن برنامه بریزی.

چند چیز هست که از خود جدول پیدا نیست و اگر ندانی برنامه‌ات را غلط می‌چینی. «زبان و ادبیات فارسی» در دفترچهٔ اختصاصی همان ادبیات تخصصی سه پایه است، نه فارسی عمومی. «علوم اجتماعی» یعنی جامعه‌شناسی دهم و یازدهم و دوازدهم. «فلسفه و منطق» فلسفهٔ یازدهم و دوازدهم به‌علاوهٔ منطق پایهٔ دهم است. «تاریخ و جغرافیا» یک ضریب مشترک دارد ولی در دفترچه دو مجموعه سوال جداگانه‌اند و روی هم ۲۵ سوال می‌شوند. اقتصاد و روان‌شناسی هم هرکدام یک کتاب‌اند، در برابر سه کتابِ تاریخ یا جغرافیا؛ همین تفاوت حجم است که کمی جلوتر تقسیم ساعت را به هم می‌ریزد.

زیرگروه‌ها حذف شده‌اند: یک ستون ضریب برای همهٔ رشته‌ها

سال‌ها هر رشتهٔ دانشگاهی در گروه انسانی زیرگروه خودش را داشت و ضریب یک درس بسته به اینکه حقوق می‌خواستی یا روان‌شناسی یا حسابداری فرق می‌کرد. آن ساختار دیگر وجود ندارد. با حذف کامل زیرگروه‌ها، ضرایب دروس در تمام رشته‌های گروه انسانی یکسان است.

این یعنی جمله‌ای که هنوز در گروه‌های کنکوری زیاد شنیده می‌شود، دیگر معنا ندارد: «من حقوق می‌خواهم پس فلسفه برای من ضریب بالاتری دارد.» ندارد. همان ضریب ۵ برای داوطلبی که حقوق می‌خواهد و داوطلبی که علوم تربیتی می‌خواهد اعمال می‌شود. رشتهٔ هدف تو روی ضرایب اثر ندارد؛ فقط روی رتبهٔ لازم برای قبولی اثر دارد.

تغییر دوم مهم‌تر است: دروس عمومی به‌طور کامل از دفترچهٔ آزمون حذف شده‌اند. دیگر دفترچهٔ عمومی وجود ندارد و تأثیر فارسی عمومی، دین و زندگی، عربی عمومی و زبان انگلیسی فقط از مسیر سوابق تحصیلی اعمال می‌شود. اگر جدولی دیدی که برای کنکور انسانی ستون «دروس عمومی» با ضریب دارد، آن جدول برای سال‌های قبل است.

دو دفترچه، ۱۶۰ سوال، ۱۶۰ دقیقه

آزمون اختصاصی انسانی ۱۶۰ سوال دارد و ۱۶۰ دقیقه وقت. عدد کلی فریب‌دهنده است، چون این ۱۶۰ دقیقه بین دو دفترچه به‌طور مساوی تقسیم نشده.

دفترچهٔ دوم با همان تعداد سوال، ده دقیقه کمتر وقت دارد. اختلاف هشت ثانیه در هر سوال به نظر ناچیز است، ولی روی ۸۰ سوال یعنی یک دفترچهٔ محسوساً پرفشارتر. جالب اینکه دفترچهٔ دوم همان جایی است که دروس حفظی‌تر انسانی جمع شده‌اند، یعنی درس‌هایی که یا جواب را می‌دانی یا نمی‌دانی. پس نباید روی سوال‌های آن معطل شوی.

ارزش هر سوال: عددی که تقریباً هیچ‌کس حساب نمی‌کند

چهار درس در جدول ضرایب دقیقاً ضریب ۵ دارند، ولی تعداد سوالشان یکی نیست: عربی ۲۰ سوال، فلسفه و منطق ۲۰، تاریخ و جغرافیا ۲۵ و علوم اجتماعی فقط ۱۵. وقتی ضریب برابر است و تعداد سوال نه، یعنی وزن هر تک‌سوال فرق دارد. اگر ضریب هر درس را بر تعداد سوالش تقسیم کنی، ارزش نسبی یک سوال به دست می‌آید. در جدول زیر، کم‌ارزش‌ترین سوال (اقتصاد و روان‌شناسی) را مبنای ۱ گرفته‌ایم.

این جدول چند چیز را زیر و رو می‌کند. اول اینکه علوم اجتماعی، با ضریب متوسط ۵، گران‌ترین سوال کل آزمون را دارد؛ هر سوال جامعه‌شناسی دو و نیم برابر یک سوال اقتصاد در نمرهٔ آزمون می‌ارزد. دوم اینکه تاریخ و جغرافیا، با همان ضریب ۵، ارزان‌ترین سوال میان چهار درس هم‌ضریب است، چون همان وزن بین ۲۵ سوال پخش شده. سوم اینکه ادبیات با اینکه پرضریب‌ترین درس است، در سطح تک‌سوال از علوم اجتماعی و ریاضی عقب‌تر می‌ایستد؛ بزرگی سهمش از تعداد سوال زیادش می‌آید، نه از ارزش هر سوال.

همین منطق به تست‌زنی روزانه هم می‌رسد. وقتی برای هر درس تست می‌زنی، درصد بردن در درسی که سوالش گران است بازده بیشتری دارد. علوم اجتماعی از این نظر یک فرصت کم‌هزینه است: حجمش از ادبیات و ریاضی کمتر است، ولی هر سوالش گران‌تر.

آزمون تستی فقط ۴۰ درصد نمرهٔ کل توست

تا اینجا دربارهٔ سهم هر درس از نمرهٔ آزمون حرف زدیم. حالا عدد بزرگ‌تر: در کنکور ۱۴۰۵ برای گروه‌های ریاضی، تجربی و انسانی، سهم سوابق تحصیلی ۶۰ درصد و سهم آزمون اختصاصی ۴۰ درصد از نمرهٔ کل است. (برای گروه‌های هنر و زبان این نسبت برعکس است: ۳۰ درصد سوابق و ۷۰ درصد آزمون.)

معنی عملی‌اش این است که همهٔ ضرایب بالا را باید در ۰.۴ ضرب کنی تا سهم واقعی هر درس از نمرهٔ نهایی‌ات به دست بیاید. ادبیات که در آزمون ۲۱ درصد است، در نمرهٔ کل حدود ۸.۴ درصد می‌شود. ریاضی از ۱۶ درصد به حدود ۶.۳ درصد می‌رسد. چهار درس ضریب ۵ هرکدام حدود ۵.۳ درصد نمرهٔ کل‌اند، و اقتصاد و روان‌شناسی هرکدام حدود ۲.۱ درصد.

سوابق تحصیلی هم بین دو پایه تقسیم شده است: پایهٔ یازدهم ۱۷ درصد و پایهٔ دوازدهم ۴۳ درصد از نمرهٔ کل، با تأثیر قطعی. سوابق پایهٔ دهم در جلسهٔ ۹۱۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی حذف شد و دیگر شمرده نمی‌شود.

ضرایب سوابق تحصیلی گروه انسانی

آن ۶۰ درصد هم جدول ضرایب خودش را دارد و جدول آن با جدول آزمون فرق می‌کند. اعداد زیر سهم هر درس امتحان نهایی از نمرهٔ کل سوابق تحصیلی گروه انسانی است و روی هم ۱۰۰ می‌شود. این ارقام هم اعلام‌شده برای ۱۴۰۵ است.

این جدول دو چیز را ثابت می‌کند. اول اینکه ستون یازدهم روی هم ۲۸.۳ درصد سوابق است و ستون دوازدهم ۷۱.۷ درصد؛ ضرب این دو در ۶۰ درصد دقیقاً همان ۱۷ و ۴۳ درصدی می‌شود که برای سهم دو پایه از نمرهٔ کل اعلام شده. یعنی دو منبع مستقل به یک عدد می‌رسند و می‌توانی به این تقسیم اعتماد کنی.

دوم و مهم‌تر: فارسی دوازدهم با ۱۱.۰۹ درصد، سنگین‌ترین تک‌درس کل سوابق است. ۱۱.۰۹ درصد از ۶۰ درصد یعنی حدود ۶.۷ درصد نمرهٔ نهایی، فقط از یک امتحان نهایی. برای مقایسه، کل درس ریاضی در آزمون تستی حدود ۶.۳ درصد نمرهٔ نهایی است. یعنی نمرهٔ امتحان نهایی فارسی دوازدهم به‌تنهایی از کل ریاضی کنکورت مهم‌تر است. اگر ادبیات را از سه مسیر جمع کنی (ادبیات اختصاصی در آزمون، فارسی نهایی و علوم و فنون نهایی) به حدود بیست درصد نمرهٔ نهایی می‌رسی؛ هیچ خانوادهٔ درسی دیگری در انسانی به این عدد نزدیک نمی‌شود.

تقسیم ساعت مطالعه بر اساس ضریب

ساده‌ترین تقسیم این است که سهم هر درس از نمرهٔ آزمون را مستقیم به ساعت تبدیل کنی. جدول زیر همین کار را برای یک هفتهٔ ۳۰ ساعتیِ مطالعهٔ دروس اختصاصی انجام می‌دهد. این نقطهٔ شروع است، نه جواب نهایی.

حالا به ستون آخر نگاه کن و ببین این تقسیم کجا می‌لنگد. اقتصاد با یک ساعت و ۳۵ دقیقه باید ۱۵ سوال را پوشش بدهد، یعنی حدود شش دقیقه در هفته برای هر سوال. علوم اجتماعی با چهار ساعت باید ۱۵ سوال را پوشش بدهد، یعنی حدود شانزده دقیقه برای هر سوال. تقسیم صرفاً ضریبی به علوم اجتماعی سه برابرِ اقتصاد وقت می‌دهد، در حالی که تفاوت حجم دو درس این‌قدر نیست.

سه اصلاحی که تقسیم ضریب‌محور را واقعی می‌کند

یک: حجم درس را وارد محاسبه کن

ضریب می‌گوید یک درس چقدر می‌ارزد، نه اینکه چقدر طول می‌کشد. اقتصاد و روان‌شناسی هرکدام یک کتاب‌اند و ضریب ۲ دارند؛ تاریخ و جغرافیا هرکدام سه کتاب‌اند و روی هم ضریب ۵. یعنی ساعت لازم برای رسیدن به بالای هشتاد درصد در اقتصاد، کسری از ساعت لازم برای همان درصد در تاریخ است. درس کم‌ضریبِ کم‌حجم را حذف نکن، بلکه زودتر تمامش کن و بعد رهایش کن؛ همین دو درس با هم ۳۰ سوال از ۱۶۰ سوال آزمون‌اند.

دو: فاصله‌ات تا سقف درس را وارد کن

ساعت اضافه فقط وقتی بازده دارد که جایی برای رشد باشد. اگر در فلسفه و منطق روی هفتاد درصد ایستاده‌ای و در ریاضی روی بیست درصد، ساعت بعدی‌ات در ریاضی درصد بیشتری می‌سازد، حتی اگر ضریب فلسفه و ریاضی نزدیک باشد. برای پیدا کردن این فاصله، کارنامهٔ آزمون‌های آزمایشی معیار درستی است، نه حس درونی. راهنمای پیدا کردن نقطه‌ضعف روش دقیق‌تری برای همین کار می‌دهد.

سه: سهم ۶۰ درصدی سوابق را در برنامه ببین

اگر دوازدهمی هستی، جدول ضرایب آزمون تنها ۴۰ درصد ماجراست. در فصل امتحانات نهایی، ساعت‌هایی که به فارسی دوازدهم، علوم و فنون دوازدهم، دین و زندگی دوازدهم و ریاضی و آمار می‌دهی مستقیماً روی آن ۴۳ درصد کار می‌کنند و نباید با منطق ضرایب کنکور کنار گذاشته شوند. اگر فارغ‌التحصیل هستی و سوابقت ثبت شده، وضعیت برعکس است: آن ۶۰ درصد از دستت خارج است و تمام ساعت اضافه باید روی همان ۴۰ درصد آزمون برود.

چهار اشتباه رایج در خواندن جدول ضرایب

• خواندن جدول‌های زیرگروه‌دار قدیمی. اگر جدولی سه ستون زیرگروه دارد یا برای ادبیات ضریب ۱۲ نوشته، مربوط به ساختار قبلی است و امروز اعتبار ندارد.
• گشتن دنبال ضریب دروس عمومی در آزمون. دروس عمومی از دفترچهٔ آزمون حذف شده‌اند؛ ضریب آن‌ها در جدول سوابق تحصیلی است، نه در جدول آزمون.
• یکی گرفتن ضریب با تعداد سوال. تاریخ و جغرافیا با ۲۵ سوال، همان ضریب ۵ علوم اجتماعی با ۱۵ سوال را دارد. سوال بیشتر یعنی هر سوال ارزان‌تر، نه درس مهم‌تر.
• حذف کامل درس‌های ضریب ۲. اقتصاد و روان‌شناسی روی هم ۱۰ درصد نمرهٔ آزمون و ۳۰ سوال‌اند، با کم‌ترین حجم میان همهٔ دروس. این دو معمولاً سریع‌ترین درصدهایی هستند که یک داوطلب انسانی می‌تواند بسازد.

آنچه برای کنکور ۱۴۰۶ هنوز اعلام نشده است

صادقانه‌ترین بخش این راهنما همین‌جاست. تا امروز، هیچ‌کدام از اعداد اختصاصی ۱۴۰۶ رسماً منتشر نشده‌اند. آنچه می‌دانیم و نمی‌دانیم:

• جدول ضرایب ۱۴۰۶: منتشر نشده. ارقام این راهنما ضرایب اعلام‌شده برای ۱۴۰۵ است که تا امروز تغییری نکرده.
• درصد دقیق تأثیر سوابق در ۱۴۰۶: اعلام نشده. آنچه هست، مصوبهٔ مجلس است که وزارت آموزش و پرورش را مکلف کرده زیرساخت لازم برای اعمال تأثیر قطعی معدل در تعیین تراز و رتبهٔ کنکور ۱۴۰۶ و پس از آن را فراهم کند. نسبت ۶۰ به ۴۰ عددی است که برای ۱۴۰۵ اعلام شده.
• دروس یازدهمِ مؤثر در سوابق: گزارش‌هایی از گسترش این فهرست از ۱۴۰۶ به بعد منتشر شده، ولی جدول رسمی آن هنوز نیامده. تا انتشار دفترچه، همان یازده درس جدول بالا مبنا است.
• تعداد نوبت آزمون: از ۱۴۰۵ کنکور یک‌نوبته شد و آزمون دی‌ماه حذف شد. برای ۱۴۰۶ تغییری اعلام نشده.
• تاریخ آزمون ۱۴۰۶: اعلام نشده. در ۱۴۰۵ گروه انسانی صبح روز اول آزمون برگزار شد.

جمع‌بندی

ضرایب اختصاصی کنکور انسانی روی هم ۳۸ است و ادبیات با ۸ سنگین‌ترین ستون آن؛ ولی تصمیم برنامه‌ریزی با سه عدد دیگر گرفته می‌شود. اول ارزش هر سوال، که علوم اجتماعی را گران‌ترین و تاریخ و جغرافیا را ارزان‌ترینِ درس‌های هم‌ضریب می‌کند. دوم حجم درس، که اقتصاد و روان‌شناسی را با وجود ضریب ۲ به سریع‌ترین درصدهای قابل ساخت تبدیل می‌کند. سوم سهم ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی، که امتحان نهایی دوازدهم را از کل آزمون تستی مهم‌تر می‌کند.

یک برنامهٔ خوب همین سه اصلاح را روی تقسیم ضریبی سوار می‌کند و بعد هفته‌به‌هفته با کارنامه بازبینی می‌شود. اگر می‌خواهی همین چرخه را روزانه اجرا کنی، اپلیکیشن جاست کنکور برای دروس انسانی (فلسفه، منطق، جامعه‌شناسی، تاریخ، جغرافیا، اقتصاد، روان‌شناسی، عربی و علوم و فنون ادبی) درس‌نامه، کارت، تست و خلاصهٔ جمع‌بندی دارد و مرور را خودش زمان‌بندی می‌کند. برای چارچوب کلی برنامه هم راهنمای برنامه‌ریزی مطالعهٔ کنکور را ببین. آخرین کار قبل از قطعی کردن برنامه، این است که دفترچهٔ ثبت‌نام ۱۴۰۶ را همان روز انتشار باز کنی و ستون ضرایب را با جدول این صفحه مقایسه کنی.