بخش هادی دستگاه تنفس
بخش هادی دستگاه تنفس شامل مجاری است که هوا را به درون ششها هدایت کرده و آن را برای تبادل گاز آماده میکنند. این مسیر از بینی آغاز شده و پس از عبور از حلق، حنجره، نای و نایژهها، به نایژکهای انتهایی ختم میشود. در ابتدای بینی، پوست حاوی بافت پوششی سنگفرشی چندلایه است، اما سایر بخشها عمدتاً با مخاط مژکدار پوشیده شدهاند.
نای لولهای منعطف اما مستحکم است که در جلوی مری قرار دارد. دیواره نای دارای حلقههای غضروفی C شکل است که از بسته شدن آن جلوگیری میکنند. انتهای نای به دو نایژه اصلی تقسیم میشود. نایژه اصلی راست نسبت به چپ، کوتاهتر و قطورتر است. نایژهها برخلاف نای، دارای قطعات غضروفی هستند و با ورود به ششها به نایژههای کوچکتر و در نهایت به نایژکها تقسیم میشوند.
| ویژگی | نای | نایژکها |
|---|---|---|
| غضروف | دارد (C شکل) | ندارد |
| تنظیم هوا | خفیف | اصلی (زیاد) |
| بافت پوششی | استوانهای مژکدار | استوانهای مژکدار |
نایژکها به دلیل نبود غضروف و داشتن ماهیچه صاف، توانایی تنگ و گشاد شدن دارند. این ویژگی تحت تأثیر عواملی مثل هورمون اپینفرین (که باعث گشاد شدن نایژکها میشود) قرار دارد و مقدار هوای ورودی به بخش مبادلهای را تنظیم میکند.
واژگان کلیدی
- بخش هادی
- قسمتی از دستگاه تنفس که وظیفه انتقال، گرم، مرطوب و تصفیه کردن هوای ورودی را دارد.
- نایژک انتهایی
- آخرین انشعاب بخش هادی که فاقد غضروف بوده و قبل از نایژک مبادلهای قرار دارد.
- مخاط مژکدار
- بافتی شامل یاختههای مژکدار و ترشحی که ذرات ناخالصی را به دام انداخته و به سمت حلق میراند.
اشتباههای رایج
- اشتباه رایج این است که تصور شود نایژکها غضروف دارند؛ نایژکها فاقد غضروفاند و به همین دلیل قطرشان تغییر میکند.
- برخی فکر میکنند نایژه اصلی چپ قطورتر است؛ در حالی که نایژه اصلی راست کوتاهتر و قطورتر است.
- نای در جلوی مری قرار دارد، نه در عقب آن.
جمعبندی این مفهوم
- بخش هادی شامل بینی، حلق، حنجره، نای، نایژهها و نایژکهای انتهایی است.
- نای دارای غضروفهای C شکل است که دهانه باز آنها به سمت مری (در عقب) قرار دارد.
- نایژکها برخلاف نای و نایژهها فاقد غضروف بوده و با ماهیچه صاف خود جریان هوا را تنظیم میکنند.
- بافت پوششی اکثر این بخش استوانهای مژکدار است که برای پاکسازی و مرطوب کردن هوا تخصص یافته است.
- نایژه اصلی راست نسبت به چپ کوتاهتر و قطورتر است و بخشی از نایژههای اصلی درون شش قرار دارند.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید که در افراد سیگاری، مژکهای یاختههای پوششی مجاری تنفسی بر اثر دود سیگار فلج شده یا از بین میروند. این موضوع باعث میشود مکانیسم طبیعی پاکسازی ریه مختل شده و ذرات بیگانه و آلودگیها در مجاری باقی بمانند؛ به همین دلیل افراد سیگاری برای خارج کردن این ناخالصیها مجبور به سرفههای شدید (سرفه سیگاریها) هستند.