ترکیبات و ویژگیهای عمومی خون
خون یک بافت پیوندی مایع است که از دو بخش اصلی تشکیل شده است: خوناب (پلاسما) که حدود ۵۵ درصد حجم خون را شامل میشود و بخش یاختهای که حدود ۴۵ درصد باقیمانده را به خود اختصاص میدهد. برخلاف سایر بافتهای پیوندی، یاختههای خون ماده زمینهای خود (پلاسما) را تولید نمیکنند.
خوناب (پلاسما)
بیش از ۹۰ درصد حجم خوناب را آب تشکیل میدهد. باقیمانده آن شامل پروتئینها (آلبومین، فیبرینوژن، گلوبولین)، مواد غذایی، یونها (مانند سدیم و کلسیم)، مواد دفعی (مانند اوره) و هورمونها (مانند گاسترین) است. پروتئینهای خوناب وظایف حیاتی دارند؛ برای مثال آلبومین با حفظ فشار اسمزی از بروز خیز (ادم) جلوگیری کرده و در انتقال داروهایی مانند پنیسیلین نقش دارد.
خوناب و گویچههای قرمز هر دو با همکاری هم در تنظیم pH خون نقش دارند.
بخش یاختهای
این بخش شامل گویچههای قرمز، گویچههای سفید و گردهها (پلاکتها) است. هنگام سانتریفیوژ، یاختههای خونی به دلیل سنگینی در پایین لوله و خوناب در بالا قرار میگیرند. جالب است بدانید که تمامی اجزای زنده بخش یاختهای توانایی تولید انرژی (ATP) را دارند.
| بخش | درصد تقریبی | اجزای اصلی |
|---|---|---|
| خوناب | ۵۵٪ | آب، پروتئین، یون |
| یاختهای | ۴۵٪ | قرمز، سفید، گرده |
واژگان کلیدی
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم ۹۰ درصد خوناب از پروتئین است؛ ۹۰ درصد آن از آب تشکیل شده است.
- یاختههای خون برخلاف سایر بافتهای پیوندی، ماده زمینهای خود را نمیسازند.
- هموگلوبین به طور طبیعی در پلاسما نیست، بلکه داخل گویچه قرمز قرار دارد.
جمعبندی این مفهوم
- خون از ۵۵ درصد خوناب و ۴۵ درصد بخش یاختهای تشکیل شده است.
- آب تشکیلدهنده بیش از ۹۰ درصد حجم خوناب (پلاسما) است.
- پروتئینهای خوناب مانند آلبومین در حفظ فشار اسمزی و حمل داروها نقش دارند.
- کاهش پروتئینهای خوناب یا اختلال در دریچههای لانهکبوتری میتواند منجر به خیز شود.
- تمام اجزای زنده خون توانایی تولید انرژی را دارند.
نکتهٔ تکمیلی
پروتئینهای خوناب مثل یک سیستم هوشمند عمل میکنند. آلبومین مانند یک اسفنج، آب را درون رگها نگه میدارد. اگر این اسفنج ضعیف شود (مثلاً در سوءتغذیه شدید)، آب از رگها ترشح کرده و باعث تورم شکم و اندامها میشود که به آن بیماری ادم میگویند.