آناتومی و موقعیت کلیهها در بدن
کلیهها اندامهایی لوبیاییشکل هستند که در طرفین ستون مهرهها و در پشت حفره شکمی (فضای رتروپریتونئال) قرار گرفتهاند. جالب است بدانید که کلیهها در بدن کاملاً متقارن نیستند؛ وجود کبد در سمت راست بدن باعث شده است که کلیه راست اندکی پایینتر از کلیه چپ قرار گیرد. به همین دلیل، کلیه چپ به عضله دیافراگم نزدیکتر است. در افراد بالغ، اندازه هر کلیه تقریباً معادل مشت بسته همان فرد است، در حالی که در کودکان این تناسب وجود ندارد.
ساختارهای محافظتی کلیه
کلیه توسط سه لایه اصلی محافظت میشود: کپسول کلیه (پردهای از بافت پیوندی سست با رشتههای کلاژن)، بافت چربی اطراف کلیه و دندهها. دندههای ۱۱ و ۱۲ به عنوان دندههای آزاد، از بخشهای بالایی کلیه محافظت میکنند.
به دلیل پایینتر بودن کلیه راست، کلیه چپ بیشتر توسط دندهها محافظت میشود؛ کلیه چپ با دندههای ۱۱ و ۱۲ و کلیه راست تنها با دنده ۱۲ در تماس است.
نقش حیاتی چربی اطراف کلیه
بافت چربی علاوه بر نقش ضربهگیری، بزرگترین ذخیره انرژی بدن است و وظیفه ثابت نگه داشتن کلیهها در جایگاه خود را دارد. یاختههای این بافت ظاهری شبیه به انگشتر دارند زیرا توده چربی، هسته را به حاشیه و نزدیکی غشا رانده است.
در صورت کاهش وزن شدید و سریع، تحلیل این چربی میتواند منجر به افتادگی کلیه و تاخوردگی میزنای شود که خطر نارسایی کلیه را به دنبال دارد.
واژگان کلیدی
- فضای رتروپریتونئال
- فضای پشت پرده صفاق که کلیهها در آن قرار دارند و توسط صفاق احاطه نمیشوند.
- کپسول کلیه
- پردهای از جنس بافت پیوندی که تمام سطح کلیه را میپوشاند و به راحتی از آن جدا میشود.
- دندههای آزاد
- دندههای ۱۱ و ۱۲ که به استخوان جناغ متصل نیستند اما از پشت به ستون مهره وصل شده و از کلیه محافظت میکنند.
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم کلیهها درون حفره شکمی قرار دارند؛ آنها در واقع «پشت» آن قرار گرفتهاند.
- برخلاف تصور، دندهها از تمام سطح کلیه محافظت نمیکنند، بلکه فقط بخش فوقانی آن را پوشش میدهند.
- کاهش وزن همیشه باعث نارسایی کلیه نمیشود، بلکه «ممکن است» از طریق تاخوردگی میزنای به آن منجر شود.
جمعبندی این مفهوم
- کلیهها در پشت حفره شکمی و در دو طرف ستون مهرهها قرار دارند.
- کلیه راست به دلیل فشار کبد، پایینتر از کلیه چپ و نزدیکتر به مثانه است.
- سه ساختار پیوندی (کپسول، چربی و دنده) وظیفه حفاظت فیزیکی از کلیهها را بر عهده دارند.
- اندازه کلیه در افراد بالغ تقریباً به اندازه مشت بسته آنهاست.
- تحلیل چربی دور کلیه بر اثر کاهش وزن سریع میتواند باعث افتادگی کلیه و انسداد میزنای شود.