ضرایب دروس کنکور تجربی ۱۴۰۶ و تعداد سوال هر درس

جواب کوتاه، همان اولِ کار: در آزمون اختصاصی کنکور تجربی زیست‌شناسی ضریب ۱۲ دارد، شیمی ۹، ریاضی ۷، فیزیک ۷ و زمین‌شناسی ۱. مجموع ضرایب ۳۶ است، یعنی زیست به‌تنهایی یک‌سوم نمرهٔ دفترچهٔ اختصاصی را می‌سازد و زمین‌شناسی کمتر از سه درصد آن را. این اعداد از دفترچهٔ ثبت‌نام آزمون سراسری ۱۴۰۵ می‌آید و برای ۱۴۰۶ هنوز هیچ ضریب تازه‌ای اعلام نشده است.

ولی اگر برنامه‌ات را فقط روی همین پنج عدد بنویسی، بخش بزرگی از نمره‌ات را نادیده گرفته‌ای. این ضرایب فقط روی سهم آزمون تستی اعمال می‌شوند و آن سهم در ۱۴۰۶ حدود ۴۰ درصد نمرهٔ کل است. ۶۰ درصد باقی‌مانده از امتحان نهایی می‌آید و جدول ضرایب کاملاً جداگانه‌ای دارد که در آن مثلاً فارسی از فیزیک سنگین‌تر است. بیشتر صفحه‌هایی که با همین جست‌وجو بالا می‌آیند این دو جدول را روی هم می‌ریزند. در این راهنما هر دو را جدا می‌بینی، بعد یک روش عددی برای تبدیل ضریب به ساعت مطالعه.

جدول ضرایب دروس اختصاصی کنکور تجربی

این جدول همان چیزی است که در بخش «مواد امتحانی و ضرایب» دفترچهٔ ثبت‌نام سازمان سنجش چاپ می‌شود. ستون سوم را خودت هم می‌توانی حساب کنی: ضریب هر درس تقسیم بر ۳۶.

دو نکته که در این جدول پنهان است و اغلب گفته نمی‌شود. اول اینکه زیرگروه‌ها حذف شده‌اند؛ در ساختار قدیمی، ضریب یک درس بسته به زیرگروهی که رشتهٔ انتخابی‌ات در آن بود فرق می‌کرد و زمین‌شناسی برای بعضی رشته‌ها عملاً ضریب صفر داشت. حالا یک جدول ضریب برای همهٔ رشته‌های گروه تجربی وجود دارد و همه یک رتبهٔ کل می‌گیرند. یعنی هیچ راهی برای «فرار» از زمین‌شناسی نمانده، هرچند ضریبش کمترین است.

دوم اینکه دروس عمومی از دفترچهٔ کنکور بیرون رفته‌اند. از آزمون ۱۴۰۲ به بعد ادبیات فارسی، عربی، دین و زندگی و زبان خارجی دیگر سوال تستی در کنکور ندارند. نبود آن‌ها در جدول ضرایب به معنی بی‌اهمیت شدنشان نیست؛ فقط جایشان عوض شده و به سوابق تحصیلی منتقل شده‌اند، جایی که وزن سنگین‌تری هم دارند.

برای ۱۴۰۶ چه چیزی قطعی است و چه چیزی هنوز نه

روراست باشیم: دفترچهٔ ثبت‌نام آزمون سراسری ۱۴۰۶ هنوز منتشر نشده، پس هیچ‌کس نمی‌تواند ضرایب رسمی ۱۴۰۶ را به تو نشان دهد. هر صفحه‌ای که جدولی با عنوان «ضرایب قطعی ۱۴۰۶» به تو نشان می‌دهد، در واقع دارد جدول ۱۴۰۵ را با یک عنوان تازه بازنشر می‌کند.

چیزی که می‌دانیم این است: ترکیب ۱۲ و ۹ و ۷ و ۷ و ۱ از آزمون ۱۴۰۲، یعنی از همان سالی که دروس عمومی حذف و زیرگروه‌ها برچیده شدند، دست‌نخورده مانده و تا آزمون ۱۴۰۵ تغییری نکرده است. منطقی‌ترین فرض برای برنامه‌ریزی همین است، ولی فرض است نه خبر.

برای اینکه بدانی چه زمانی باید دوباره چک کنی: ثبت‌نام آزمون سراسری ۱۴۰۵ از ۲۷ اردیبهشت آغاز شد و تا ۸ خرداد ۱۴۰۵ در سایت سنجش ادامه داشت، و آزمون در تیر ۱۴۰۵ برگزار شد. تاریخ‌های ۱۴۰۶ هنوز اعلام نشده‌اند و هر تاریخی که این روزها برای ثبت‌نام ۱۴۰۶ می‌بینی، حدس است.

دفترچه‌ها و زمان پاسخگویی: عددی که در برنامه‌ات جا نمی‌افتد

ضریب می‌گوید هر درس چقدر در نمره وزن دارد؛ زمان می‌گوید سر جلسه چقدر فرصت داری. این دو با هم است که تعیین می‌کنند تست‌زنی‌ات باید چه سرعتی داشته باشد.

در دفترچهٔ دوم، شیمی ۳۵ دقیقه و فیزیک ۴۰ دقیقه در نظر گرفته شده است، ولی زمان بین این دو تفکیک اجباری ندارد؛ ۷۵ دقیقه دستت است و خودت تقسیمش می‌کنی. همین در دفترچهٔ سوم هم صادق است: ۶۰ دقیقه برای ریاضی و زمین‌شناسی روی هم. این یعنی یک تصمیم راهبردی سر جلسه داری که خیلی‌ها از قبل برایش تمرین نکرده‌اند.

ارزش واقعی هر سوال: عددی که کسی حساب نمی‌کند

جملهٔ رایج این است که «هر سوال زیست دوازده برابر یک سوال زمین‌شناسی می‌ارزد». این حرف از ضریب می‌آید و نصفه است، چون تعداد سوال‌ها را حساب نمی‌کند. ضریب روی درصد درس اعمال می‌شود، نه روی تک‌تک سوال‌ها؛ و درصد هر درس از تعداد سوال‌های همان درس ساخته می‌شود.

نتیجه غافلگیرکننده است. سر جلسه، یک سوال شیمی تقریباً هم‌ارزش یک سوال زیست است و یک سوال فیزیک یا ریاضی نزدیک به نُه‌دهم آن. اختلاف دوازده‌برابری فقط در سطح کل درس معنا دارد، نه در سطح تک سوال. اگر پنج دقیقهٔ آخر مانده و بین یک سوال زیست و یک سوال شیمی مانده‌ای، عملاً فرقی ندارد؛ سراغ آنی برو که سریع‌تر جواب می‌دهد.

و برعکس: زمین‌شناسی حتی با این حساب هم فقط یک‌چهارم بقیه می‌ارزد. ولی یک‌چهارمِ چیزی که چند ساعت مطالعه می‌خواهد، با یک‌چهارمِ چیزی که صد ساعت می‌خواهد فرق دارد. در بخش تقسیم ساعت به همین نکته برمی‌گردیم.

۶۰ درصدی که در دفترچهٔ کنکور نیست

اینجا مهم‌ترین بخش راهنماست. ضرایب ۱۲ و ۹ و ۷ و ۷ و ۱ فقط سهم آزمون تستی را می‌سازند و آن سهم، همهٔ نمرهٔ کل تو نیست. بقیه از امتحان نهایی می‌آید.

بر پایهٔ مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی، که خبرگزاری مهر در ۲ خرداد ۱۴۰۵ منتشر کرد، سهم سوابق تحصیلی این‌طور است:

این جدول دو چیز به تو می‌گوید که تقریباً هیچ صفحهٔ فارسی‌ای صریح نمی‌گوید. اول اینکه سهم کنکور تستی در ۱۴۰۶ نسبت به ۱۴۰۵ سه واحد کمتر می‌شود، نه بیشتر. دوم اینکه وزن پایهٔ یازدهم بالا می‌رود و از شش درس به همهٔ دروس گسترش پیدا می‌کند. اگر یازدهمی هستی، امتحان نهایی خرداد امسالت مستقیماً بخشی از رتبهٔ کنکور ۱۴۰۶ توست.

ضرایب امتحان نهایی: جدول دومی که باید بشناسی

سوابق تحصیلی هم ضریب دارد، ولی ضرایبش با کنکور یکی نیست و اعدادش هم گرد نیستند. برای پایهٔ دوازدهم رشتهٔ تجربی، ضرایب منتشرشده برای ۱۴۰۵ به این ترتیب است: فارسی ۳ با ۱۱.۰۹، زیست‌شناسی ۳ با ۱۰.۶۶، ریاضی ۳ با ۱۰.۰۴، شیمی ۳ با ۹.۱۹، دین و زندگی ۳ با ۸.۴۷، فیزیک ۳ با ۸.۴۵، زبان خارجی ۳ با ۶.۰۵، عربی ۳ با ۴.۶۴، سلامت و بهداشت با ۱.۷۶ و علوم اجتماعی با ۱.۳۱.

به ترتیبش نگاه کن. در امتحان نهایی دوازدهم، فارسی ضریب بالاتری از زیست دارد و دین و زندگی بالاتر از فیزیک است. همان درس‌هایی که از دفترچهٔ کنکور بیرون رفتند، در ۶۰ درصدِ سنگین‌تر برگشته‌اند. کسی که «عمومی‌ها حذف شده‌اند» را به معنی «دیگر لازم نیست بخوانمشان» گرفته، بزرگ‌ترین قسمت نمره‌اش را رها کرده است.

برای پایهٔ یازدهم، شش درسی که در ۱۴۰۵ ملاک بودند و ضریب منتشرشده‌شان این‌ها هستند:

اگر قاعدهٔ ۱۴۰۶ واقعاً به تمام دروس یازدهم گسترش پیدا کند، ریاضی ۲، فیزیک ۲ و زمین‌شناسی یازدهم هم به این فهرست اضافه می‌شوند؛ ضرایب منتشرشده برایشان به ترتیب ۱.۹۷ و ۲.۳۶ و ۱.۹ است، یعنی سبک، ولی نه صفر. همچنین انسان و محیط زیست و تاریخ معاصر با ضرایب کوچک‌تر.

از ضریب به ساعت مطالعه: یک روش عددی

ساده‌ترین روش این است که ساعت هفتگی‌ات را به نسبت ضریب تقسیم کنی. اگر ۴۰ ساعت در هفته برای دروس اختصاصی داری:

چرا زمین‌شناسی را از ۱.۱ به ۳ ساعت بردیم؟ چون ضریب، سقف درس را نشان نمی‌دهد. زمین‌شناسی ۱۵ سوال دارد، حجم کتابش کوچک است و بخش بزرگش حفظی است؛ یعنی از هر ساعتی که به آن می‌دهی، درصد بیشتری بیرون می‌کشی تا از ساعت پنجاهمِ ریاضی. با یک ساعت در هفته نمی‌شود ۱۵ سوال را پوشش داد، با سه ساعت می‌شود.

ولی نسبت ضریب هم تنها نصف معادله است. عدد واقعی که باید حسابش کنی این است:

این حساب را ماهی یک‌بار تکرار کن، نه یک‌بار در سال. هر بار که درصد یک درس بالا می‌رود، بازده ساعت بعدی‌اش پایین می‌آید و اولویت به درس دیگری منتقل می‌شود. برنامه‌ای که در مهر نوشتی، در بهمن دیگر بهینه نیست.

و یک لایهٔ سوم که در هیچ جدول ضریبی نیست: نگهداشت. زیستی که در آبان خواندی و تا اسفند مرور نکردی، سر جلسه چیزی از آن نمانده. ساعتی که به مرور فاصله‌دار می‌دهی، از سهم همان درس کم می‌شود اما نرخ فراموشی را می‌شکند. ما در جاست همین چرخه را با کارت و تست روزانه خودکار کرده‌ایم، ولی با یک دفتر و یک تقویم هم همان کار شدنی است؛ مهم این است که مرور جای ثابتی در آن ۴۰ ساعت داشته باشد.

سه تله در خواندن جدول ضرایب

تله اول: ضریب را با درصد قبولی اشتباه گرفتن

ضریب می‌گوید درصد هر درس با چه وزنی در نمرهٔ کل جمع می‌شود. نمی‌گوید برای پزشکی چند درصد زیست لازم داری. آن عدد از رقابت آن سال و ظرفیت رشته می‌آید، نه از جدول ضرایب. اگر جایی دیدی که از روی ضریب برایت درصد لازم درآورده‌اند، آن صفحه دارد حدس می‌زند.

تله دوم: ضریب برابر فیزیک و ریاضی را برابر بودن سختی گرفتن

هر دو ضریب ۷ دارند و هر دو ۳۰ سوال. ولی ریاضی در دفترچهٔ سوم کنار زمین‌شناسی است و فیزیک در دفترچهٔ دوم کنار شیمی. یعنی رقیب زمانی‌شان فرق دارد: ریاضی با ۶۰ دقیقهٔ مشترک با زمین‌شناسی سر می‌کند و فیزیک با ۷۵ دقیقهٔ مشترک با شیمی. تمرین زمان‌بندی‌ات باید همین جفت‌ها را با هم ببندد، نه هر درس را جدا.

تله سوم: باور اینکه عمومی‌ها از نمره حذف شده‌اند

از دفترچهٔ کنکور بله، از نمرهٔ کل نه. فارسی دوازدهم با ضریب ۱۱.۰۹ در سوابق تحصیلی از هر درس اختصاصی دیگری در آن جدول سنگین‌تر است. عربی و زبان و دین و زندگی هم همان‌جا هستند. تنها تفاوت این است که به‌جای تست چهارگزینه‌ای، در امتحان تشریحی خرداد سنجیده می‌شوی.

کجا اعداد را تأیید کنی

هر عددی که در این راهنما آمده، جایی رسمی دارد که می‌توانی خودت ببینی. سه جا:

• ضرایب و تعداد سوال: بخش «مواد امتحانی و ضرایب» در دفترچهٔ ثبت‌نام آزمون سراسری، منتشرشده در سایت سازمان سنجش. دفترچهٔ ۱۴۰۶ هنوز بیرون نیامده؛ تا آن موقع دفترچهٔ ۱۴۰۵ مرجع است.
• سهم سوابق تحصیلی: اطلاعیه‌های سازمان سنجش و مصوبات شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی. این‌ها هستند که ۵۷ و ۶۰ درصد را تعیین می‌کنند، نه هیچ موسسه‌ای.
• حذفیات هر درس: اطلاعیهٔ جداگانه‌ای است که هر سال منتشر می‌شود و با جدول ضرایب یکی نیست. جدول ضرایب می‌گوید چقدر می‌ارزد؛ اطلاعیهٔ حذفیات می‌گوید از کجا تا کجا.

و یک عادت ساده: هر بار که یک صفحه عددی دربارهٔ ۱۴۰۶ به تو داد، دنبال تاریخ آن عدد بگرد. اگر تاریخ نداشت، عدد ندارد.

جمع‌بندی

ضرایب دروس اختصاصی کنکور تجربی از ۱۴۰۲ ثابت مانده‌اند: زیست ۱۲، شیمی ۹، فیزیک ۷، ریاضی ۷ و زمین‌شناسی ۱، روی ۱۵۵ سوال در سه دفترچه و ۱۸۰ دقیقه. برای ۱۴۰۶ ضریب تازه‌ای اعلام نشده و تا انتشار دفترچه، همین اعداد بهترین مبنایی است که داری.

ولی این ضرایب فقط روی حدود ۴۰ درصد نمرهٔ کل ۱۴۰۶ سوار می‌شوند. ۶۰ درصد دیگر از امتحان نهایی می‌آید، با جدول ضرایب خودش که در آن فارسی از زیست هم سنگین‌تر است. برنامه‌ای که فقط زیست و شیمی می‌بیند، دارد روی کمتر از نیمی از نمره‌اش کار می‌کند.

سه کاری که همین امروز می‌توانی بکنی: ساعت هفتگی‌ات را به نسبت ۱۲ به ۹ به ۷ به ۷ تقسیم کن و یک کف کوچک هم برای زمین‌شناسی بگذار؛ برای هر درس فاصله‌ات تا سقف واقع‌بینانه را بنویس و بازده هر بلوک را حساب کن؛ و امتحان نهایی را از همین حالا بخشی از پروندهٔ کنکورت بدان، نه یک کار جانبی.