ماهیت و تکالیف دلال
دلال شخصی است که در مقابل اجرت، واسطه انجام معاملاتی شده یا برای کسی که میخواهد معاملهای انجام دهد، طرف معامله پیدا میکند. طبق ماده ۳۳۵ قانون تجارت، قرارداد دلالی اصولاً تابع مقررات وکالت در قانون مدنی است و به همین دلیل عقد «جایز» محسوب میشود.
تکالیف و مسئولیتهای دلال
دلال موظف است در نهایت صحت و صداقت، طرفین معامله را از جزئیات مطلع سازد. او مسئول صحت و اعتبار امضای اسناد و اوراقی است که به وساطت او معامله شده است. همچنین دلال در قبال اشیا و اسنادی که به او سپرده میشود، مسئولیت سنگینی دارد. مسئولیت او در این زمینه مبتنی بر فرض مسئولیت است؛ یعنی اگر مالی نزد او تلف شود، او مسئول است مگر اینکه ثابت کند تلف ناشی از قوه قاهره (حادثه خارجی، غیرقابل پیشبینی و غیرقابل دفع) بوده است.
دلال اصولاً ضامن اجرای تعهدات طرفین یا ضامن اعتبار آنها نیست، مگر اینکه صراحتاً در قرارداد چنین تعهدی را پذیرفته باشد.
محدودیتهای عملی دلال
دلال تنها نقش واسطهگری مادی دارد و نمیتواند به نمایندگی از آمر، قرارداد را انشا کند. همچنین طبق ماده ۳۳۸ قانون تجارت، دلال بدون داشتن اجازهنامه مخصوص، حق قبض وجه یا اجرای تعهدات ناشی از قرارداد را ندارد.
اگر فردی برای فروش آپارتمان خود به دلال مراجعه کند، دلال حق ندارد بدون اجازه کتبی و مخصوص، ثمن معامله را از خریدار دریافت کند؛ او فقط واسطه پیوند میان طرفین است.
واژگان کلیدی
- دلال
- واسطهای که برای انجام معاملات بین طرفین، اقدام به پیدا کردن طرف معامله یا نزدیک کردن ارادهها میکند.
- فرض مسئولیت
- قاعدهای که طبق آن شخص مسئول شناخته میشود مگر اینکه بتواند علت خارجی و عدم تقصیر خود را اثبات نماید.
- اجازهنامه مخصوص
- مجوز کتبی و مشخصی که دلال را مجاز به انجام اقداماتی فراتر از واسطهگری مادی، مانند قبض ثمن، میکند.
اشتباههای رایج
- بسیاری تصور میکنند دلال وکیل است، در حالی که دلال به نام و حساب آمر قرارداد انشا نمیکند.
- اشتباه رایج این است که برای رهایی دلال از مسئولیت تلف اشیا، صرف اثبات حادثه خارجی کافی است؛ در حالی که باید تمام شرایط قوه قاهره اثبات شود.
- این باور که دلال ضامن اعتبار طرفین معامله است غلط است؛ او فقط در صورت شرط صریح چنین مسئولیتی دارد.
جمعبندی این مفهوم
- قرارداد دلالی ماهیتاً نوعی نمایندگی و تابع احکام عقد وکالت (جایز) است.
- دلال مسئول صحت و اعتبار امضای اسنادی است که با وساطت او مبادله میشود.
- مسئولیت دلال در قبال اشیای سپرده شده مبتنی بر «فرض مسئولیت» و بسیار سختگیرانه است.
- دلال بدون اجازه مخصوص حق دخالت در اجرای تعهدات (مانند قبض وجه) را ندارد.
- تصدی به هر نوع دلالی منوط به اخذ پروانه از مراجع صلاحیتدار است.