تعریف تاجر و معیارهای تشخیص آن
در حقوق ایران، ملاک اصلی برای تشخیص تاجر از غیرتاجر، موضوع فعالیت اشخاص است. طبق ماده ۱ قانون تجارت، تاجر کسی است که شغل معمول خود را معاملات تجارتی (ذاتی) قرار دهد. این تعریف بر «نظریه موضوعی» استوار است؛ به این معنا که تکرار اعمال تجاری به حساب خود شخص و به صورت حرفهای، به او وصف تاجر میبخشد.
ویژگیهای اساسی تاجر
برای تاجر تلقی شدن، احراز چند شرط ضروری است: اول، انجام اعمال تجارتی ذاتی؛ دوم، انجام این اعمال به حساب خود (نه به عنوان نماینده یا مدیر)؛ و سوم، تکرار و استمرار فعالیت به گونهای که عرفاً شغل معمول فرد محسوب شود.
مدیران شرکتهای تجاری، قیمها و نمایندگان، چون به حساب دیگری تجارت میکنند، شخصاً تاجر محسوب نمیشوند.
محدودیتها و استثنائات
قانون تجارت داشتن تابعیت ایرانی را شرط تاجر بودن ندانسته است؛ بنابراین اتباع خارجی نیز میتوانند در ایران به تجارت بپردازند، مگر در مواردی که منع قانونی (مانند ممنوعیت صدور پروانه دلالی برای غیرایرانیها طبق قانون دلالان) وجود داشته باشد. همچنین کارمندان دولت منعی برای تجارت ندارند و در صورت اشتغال حرفهای، تاجر محسوب میشوند.
اگر مدیری علاوه بر حقوق، درصدی از سود سالانه را دریافت کند، همچنان به دلیل اینکه برای مالک تجارت میکند، تاجر نیست؛ اما یک مضارب در عقد مضاربه، چون اعمال را به نام خود انجام میدهد، در صورت استمرار، تاجر است.
واژگان کلیدی
- نظریه موضوعی
- معیاری که بر اساس آن، نوع فعالیت و عمل انجام شده تعیینکننده وضعیت تجاری شخصی است.
- شغل معمول
- فعالیتی که فرد به صورت مستمر و با هدف کسب درآمد انجام میدهد به گونهای که حرفه اصلی او شناخته شود.
اشتباههای رایج
- فراموش نکنید که داشتن «پروانه» (مثل پروانه دلالی) شرط تاجر محسوب شدن نیست؛ انجام عملی فعالیت تجاری ملاک است.
- اشتباه رایج: تصور بر این است که مدیران شرکت چون در شرکت تجاری کار میکنند تاجرند؛ در حالی که تاجر خودِ شرکت (شخص حقوقی) است نه مدیران آن.
جمعبندی این مفهوم
- معیار اصلی تاجر بودن در ایران، اشتغال معمول به اعمال تجارتی ذاتی است.
- فرد باید اعمال تجاری را به نام و حساب خود انجام دهد تا تاجر شناخته شود.
- تابعیت ایرانی شرط لازم برای تاجر بودن نیست، اما محدودیتهایی برای خارجیها وجود دارد.
- مدیران و نمایندگان به دلیل انجام فعالیت برای دیگری، از شمول تعریف تاجر خارج هستند.