شفعه، وصیت، ارث و مقررات مختلفه (مواد ٨٠٨ تا ٩٥٥)

وصیت بر معدوم (کسی که وجود ندارد) باطل است؛ موصی‌له باید در زمان انشای وصیت موجود باشد تا تملک صحیح باشد.

برای مثال، اگر فردی تمام اموالش را برای یک خیریه وصیت کند و تنها یک فرزند داشته باشد، آن خیریه فقط مالک یک‌سوم اموال می‌شود، مگر اینکه فرزند پس از فوت پدر، وصیت را نسبت به دوسوم دیگر نیز اجازه دهد.

وصیت شخص بلاوارث بر تمام اموالش نافذ است و محدودیت ثلث در اینجا اعمال نمی‌شود.

اگر موصی به شخصی وکالت دهد تا مالی را که قبلاً وصیت کرده بود بفروشد، همین اقدام (دادن وکالت) به منزله رجوع از وصیت است، حتی اگر مال هنوز فروخته نشده باشد.

وصی پس از فوت موصی حق رد وصایت را ندارد، حتی اگر قبلاً از آن بی‌اطلاع بوده باشد.

در بیع خیاری، حق شفعه به محض انعقاد عقد ایجاد می‌شود و شفیع نیازی به صبر کردن تا انقضای مدت خیار ندارد.

حاجب حرمانی به کسی گفته می‌شود که وارث دیگر را به کلی از ارث محروم می‌کند (مثل فرزند که مانع ارث برادر متوفی است).

زوجه از قیمت عرصه (زمین) و اعیان (بنا و درخت) ارث می‌برد، اما حق مالکیت بر عین زمین را ندارد.

اگر مردی ۴ همسر داشته باشد و فوت کند در حالی که فرزند دارد، سهمِ کلِ همسران مجموعاً ۱/۸ ترکه است. یعنی به هر کدام ۱/۳۲ از کل پول متوفی می‌رسد.

مادر از جمله وراثی است که همیشه به فرض ارث می‌برد و سهم او بسته به وجود فرزند یا حاجب، بین ۱/۳ و ۱/۶ متغیر است.

تحریر ترکه به معنای تعیین دقیق دارایی‌ها و بدهی‌های متوفی است که در صورت رد یا قبول برخی ورثه، الزامی می‌شود.

اگر پدری در زلزله فوت کند و پسرش هم فوت کند و ندانیم کدام زودتر مرده‌اند، چون علت فوت «هدم» است، هر دو از هم ارث می‌برند و اموالشان بین بازمانده‌های هر کدام تقسیم می‌شود.