ماهیت کنش و کنشگر
در قلمرو علوم انسانی، به فعالیتی که انسان با آگاهی و اراده انجام میدهد، کنش و به انجامدهنده آن کنشگر میگویند. این تعریف، فعالیتهای انسانی را از پدیدههای طبیعی و فعالیتهای غریزی سایر موجودات متمایز میکند.
تفاوت کنش با سایر فعالیتها
هر حرکتی که از انسان سر میزند لزوماً کنش نیست. فعالیتهایی مانند ضربان قلب، گردش خون، پلک زدن ناخودآگاه یا عقب کشیدن دست از جسم داغ، چون بدون اراده و خواست مستقیم ما انجام میشوند، در زمره کنشهای انسانی قرار نمیگیرند.
کنش فعالیتی است که از سر آگاهی و اراده برخیزد؛ بنابراین فعالیتهای فیزیولوژیک بدن مانند ضربان قلب کنش محسوب نمیشوند.
ویژگیهای سهگانه کنش
یک فعالیت برای اینکه «کنش» محسوب شود، باید سه ویژگی اصلی داشته باشد: ۱. آگاهانه بودن: کنشگر به کاری که انجام میدهد علم دارد. ۲. ارادی بودن: کنش به خواست فرد وابسته است و فرد قدرت انتخاب دارد. ۳. هدفدار بودن: کنش با نیت و مقصود خاصی انجام میشود.
شکار کردن مرغ توسط روباه یک فعالیت غریزی است، اما خریدن کتاب توسط یک دانشآموز یک «کنش» است، زیرا با اراده، آگاهی و هدفی مشخص انجام شده است.
واژگان کلیدی
- کنش
- فعالیتی آگاهانه، ارادی و هدفمند که توسط انسان انجام میشود.
- کنشگر
- عامل و انجامدهنده فعالیتهای ارادی و آگاهانه در علوم انسانی.
- پدیده طبیعی
- وقایعی مانند سرد شدن هوا یا زلزله که خارج از اراده و تصمیم انسان رخ میدهند.
اشتباههای رایج
- اشتباه است که فکر کنیم هر فعالیتی از انسان کنش است؛ فعالیتهای غیرارادی بدن مثل گردش خون کنش نیستند.
- بسیاری به غلط تصور میکنند حیوانات هم کنش انجام میدهند، در حالی که فعالیت آنها غریزی است و فاقد ویژگیهای کنش انسانی است.
جمعبندی این مفهوم
- کنش واحد بنیادین مطالعه در علوم انسانی است که توسط کنشگر انجام میشود.
- تمایز اصلی کنش با واکنشهای طبیعی در ارادی و آگاهانه بودن آن است.
- فعالیت سایر مخلوقات به دلیل نداشتن آگاهی و هدف انسانی، کنش نامیده نمیشود.
- قدرت انتخاب و تصمیمگیری در دوراهیها، بارزترین نشانه ارادی بودن کنش است.
- حتی انجام یک کار با وجود آگاهی از ضرر آن، نشاندهنده قدرت اراده انسان است.