دروس ارشد روانشناسی ۱۴۰۶ با ضرایب و تعداد سوال هر گرایش

جواب کوتاه سؤالت این است: مجموعهٔ روانشناسی در کنکور کارشناسی ارشد با کد ۱۱۳۳ امتحان می‌شود، روی‌هم ۱۷ درس امتحانی دارد و این ۱۷ درس بین هفت کد ضریب تقسیم شده‌اند که هجده گرایش را پوشش می‌دهند. تو هیچ‌وقت هر ۱۷ درس را نمی‌خوانی؛ بسته به کد ضریبی که گرایشت زیر آن نشسته، فقط ۵ تا ۸ درس برایت محاسبه می‌شود و بقیه برایت ضریب صفر دارند.

اما مهم‌ترین چیزی که در این صفحه گیرت می‌آید، خودِ فهرست دروس نیست؛ فهرست دروس را ده سایت دیگر هم دارند. چیزی که تقریباً هیچ‌کس کنار آن فهرست نمی‌گذارد این است: ضریب به‌تنهایی وزن یک درس را نشان نمی‌دهد. وزن واقعی هر درس حاصل‌ضرب ضریب در تعداد سؤال آن درس است، و وقتی این ضرب را انجام بدهی، ترتیب اولویت‌های مطالعه‌ات در پنج کد ضریب از هفت کد عوض می‌شود. پایین‌تر عدد به عدد نشانت می‌دهم.

تقویم ۱۴۰۶: چه چیزی قطعی است و چه چیزی هنوز اعلام نشده

سازمان سنجش آموزش کشور در اردیبهشت ۱۴۰۵ برنامهٔ زمانی آزمون‌های سال ۱۴۰۶ را اعلام کرد. دو تاریخ برای تو تعیین‌کننده است:

• ثبت‌نام آزمون کارشناسی ارشد ۱۴۰۶: ۱۶ تا ۲۲ آذر ۱۴۰۵
• برگزاری آزمون: پنجشنبه ۱۶ و جمعه ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۶

برای مقایسه، ثبت‌نام آزمون دکتری ۱۴۰۶ از ۳ تا ۹ آبان ۱۴۰۵ است و خود آزمون جمعهٔ ۱۶ بهمن ۱۴۰۵ برگزار می‌شود؛ یعنی داوطلب دکتری تقریباً سه ماه زودتر از تو سر جلسه می‌نشیند.

نکتهٔ دیگری که بد نیست بدانی: در دورهٔ ۱۴۰۵ حدود ۵۵۲ هزار داوطلب برای آزمون کارشناسی ارشد ثبت‌نام کردند و بیش از ۲۳ هزار نفرشان رشتهٔ شناور انتخاب کردند. مهلت ثبت‌نام آن دوره هم یک‌بار تمدید شد و تا ۲۸ آذر ۱۴۰۴ ادامه پیدا کرد. اگر عادت داری ثبت‌نام را به روز آخر بیندازی، حساب روی تمدید باز نکن؛ تمدید یک اتفاق است، نه یک قاعده.

اول کد ضریب خودت را پیدا کن، بعد شروع به خواندن کن

ساختار مجموعهٔ ۱۱۳۳ ساده است ولی خیلی‌ها دیر می‌فهمندش: همهٔ گرایش‌ها از یک دفترچهٔ سؤال مشترک امتحان می‌دهند، اما هر گرایش فقط پاسخنامهٔ بعضی از دروس آن دفترچه برایش تصحیح و ضریب‌دهی می‌شود. گرایش‌هایی که ضرایبشان یکسان است زیر یک «کد ضریب» جمع می‌شوند، و رقابت رتبه هم داخل همان کد ضریب انجام می‌گیرد، نه بین کل مجموعه.

یعنی اگر گرایشت روانشناسی تربیتی است، رتبهٔ تو با داوطلب روانشناسی بالینی مقایسه نمی‌شود؛ با بقیهٔ داوطلب‌های کد ضریب ۶ مقایسه می‌شود. این تفاوت آن‌قدر مهم است که اگر روز اول اشتباه بگیری، ممکن است سه ماه وقت روی درسی بگذاری که اصلاً برایت تصحیح نمی‌شود.

هفت کد ضریب و گرایش‌هایشان

بر اساس دفترچهٔ ۱۴۰۵، تقسیم‌بندی این‌طور است:

• کد ضریب ۱: روانشناسی عمومی، روانشناسی اسلامی، روانشناسی اسلامی گرایش مثبت‌گرا، روانشناسی شخصیت، روانشناسی گرایش دین، روانشناسی خانواده
• کد ضریب ۲: روانشناسی بالینی، روانشناسی بالینی خانواده، روانشناسی بالینی کودک و نوجوان، علوم شناختی گرایش توان‌بخشی شناختی، علوم شناختی گرایش روانشناسی شناختی، روانشناسی سلامت
• کد ضریب ۳: سنجش و اندازه‌گیری (روان‌سنجی)
• کد ضریب ۴: روانشناسی صنعتی و سازمانی
• کد ضریب ۵: روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی
• کد ضریب ۶: روانشناسی تربیتی، علوم شناختی گرایش ذهن، مغز و تربیت
• کد ضریب ۷: روانشناسی اجتماعی

جدول کامل دروس ارشد روانشناسی ۱۴۰۶ با ضریب و تعداد سؤال

این جدول هستهٔ همین صفحه است. عدد ستون هر کد ضریب، ضریب آن درس برای آن کد است و صفر یعنی آن درس اصلاً برای تو تصحیح نمی‌شود. ستون «سؤال» تعداد سؤال آن درس در دفترچهٔ سؤال است، که برای همهٔ گرایش‌ها یکی است.

دو سطر آخر را دست‌کم نگیر. حجم آزمونی که پیش رو داری بین گرایش‌ها یکسان نیست: داوطلب کد ضریب ۶ (تربیتی) با پنج درس و ۱۰۰ سؤال مؤثر طرف است، در حالی که داوطلب کد ضریب ۵ (کودکان استثنایی) باید هشت درس و ۱۵۰ سؤال مؤثر را پوشش بدهد. یعنی حجم مطالعهٔ این دو گرایش، در یک آزمون واحد، پنجاه درصد با هم فرق دارد.

خطای بزرگ برنامه‌ریزی: ضریب فقط نصف ماجراست

حالا برسیم به چیزی که این صفحه واقعاً برایش نوشته شده. اگر بروی سراغ جدول بالا و بگویی «هرچه ضریبش بیشتر، وقت بیشتر»، اشتباه می‌کنی. چرا؟ چون نمرهٔ نهایی‌ات از مجموع درصدهای وزن‌دار ساخته می‌شود و درصد هر درس از تعداد سؤال آن درس بیرون می‌آید. درسی که ضریب ۲ دارد ولی ۲۵ سؤال، در محاسبهٔ نهایی از درسی که ضریب ۲ دارد و ۱۵ سؤال، سنگین‌تر است.

بیایید این را روی کد ضریب ۲ (بالینی و علوم شناختی و سلامت) که پرمتقاضی‌ترین کد این مجموعه است پیاده کنیم:

ببین چه اتفاقی افتاد. «روانشناسی مرضی» و «روانشناسی رشد» هر دو ضریب ۲ دارند و در نگاه اول هم‌ارزش به نظر می‌رسند، اما رشد با ۲۰ سؤال یک‌سوم بیشتر از مرضی با ۱۵ سؤال در نمرهٔ تو اثر می‌گذارد. مهم‌تر از آن، آمار و روش تحقیق با ضریب ۱ در این کد، به‌خاطر ۲۰ سؤالش، بیشتر از فیزیولوژیک و علم‌النفس وزن دارد؛ خیلی‌ها آمار را چون ضریبش «فقط ۱» است کامل رها می‌کنند و عملاً ۹ درصد از آزمون را هدیه می‌دهند.

سنگین‌ترین درس هر کد ضریب، بعد از ضرب

اگر همین حساب را روی هر هفت کد ضریب انجام بدهی، یک الگوی غیرمنتظره بیرون می‌آید:

در پنج کد ضریب از هفت کد، سنگین‌ترین درس آزمون، درس تخصصی گرایش نیست؛ متون روانشناسی به زبان انگلیسی است. و در دو کد باقی‌مانده هم متون دقیقاً درس دوم است. حتی در کد ضریب ۴ که سه درس با ضریب ۳ دارد (رفتار سازمانی، امور استخدامی و بالندگی سازمانی)، هیچ‌کدام از آن سه به متون نمی‌رسند: وزن هرکدامشان ۴۵ است و وزن متون ۵۰. همین‌طور در کد ضریب ۷، درس اجتماعی با ضریب ۳ و ۱۵ سؤال وزن ۴۵ دارد و باز هم زیر متون می‌ماند.

پس تکلیف متون روانشناسی چیست

متون تنها درسی است که در هر هفت کد ضریب حاضر است و در همه هم ضریب ۲ دارد. با ۲۵ سؤال، پرسؤال‌ترین درس دفترچه هم هست. با این حال، الگوی رایج بین داوطلب‌ها این است که متون را می‌گذارند برای «اگر وقت شد»، چون هم انگلیسی است هم به نظر بی‌انتها می‌آید.

نکتهٔ فنی‌تر: خیلی از سؤال‌های متون در عمل سؤال محتوایی روانشناسی‌اند که به انگلیسی نوشته شده‌اند. یعنی اگر مفاهیم رشد و شخصیت و آسیب‌شناسی را بلد باشی، نصف کار متون را جلو برده‌ای. برعکسش هم درست است: کسی که فقط لغت حفظ کرده و مفهوم نمی‌داند، سر جلسه بین دو گزینهٔ نزدیک گیر می‌کند.

از وزن به ساعت: بودجه‌بندی زمان مطالعه

حالا عدد را به برنامه تبدیل کنیم. قاعدهٔ پایه ساده است: سهم ساعت هر درس در هفته = درصد وزن آن درس × کل ساعت مطالعهٔ هفتگی‌ات. فرض کن داوطلب کد ضریب ۲ هستی و واقع‌بینانه هفته‌ای ۲۵ ساعت وقت داری. تقسیم خام این‌طور می‌شود:

این عدد خام است، نه حکم. سه تعدیل روی آن لازم است:

یک: درس‌های مهارتی زودتر و پیوسته‌تر

آمار و روش تحقیق و متون، درس مهارتی‌اند نه حافظه‌ای. مهارت با فاصلهٔ زیاد بین جلسات پوسیده می‌شود. پس سهم ساعتشان را خرد کن و در چند روز هفته پخش کن، حتی اگر مجموع ساعت همان بماند. برعکس، علم‌النفس و فیزیولوژیک را می‌شود بلوکی خواند و بعد با کارت و خلاصهٔ جمع‌بندی نگه داشت. اگر آمار نقطهٔ ضعفت است، راهنمای آمار و روش تحقیق را جداگانه ببین.

دو: نقطهٔ شروعت را وارد حساب کن

اگر لیسانست روانشناسی است و مرضی را قبلاً پاس کرده‌ای، ساعت مرضی را کمتر بگذار و به بالینی یا متون منتقل کن. وزن، سقف اهمیت درس را می‌گوید، نه فاصلهٔ تو تا آن سقف. برنامهٔ درست از ضربِ «وزن درس» در «فاصلهٔ تو تا تسلط» بیرون می‌آید.

سه: از بهمن به بعد نسبت مطالعه به تست عوض می‌شود

تا حدود دی، نسبت منطقی حدود دوسوم خواندن و یک‌سوم تست است. از بهمن تا اردیبهشت ۱۴۰۶ این نسبت باید برعکس شود، چون آنچه رتبه می‌سازد سرعت بازیابی است نه حجم خوانده‌شده. سهم ساعت هر درس همان می‌ماند، ولی محتوای آن ساعت عوض می‌شود. راهنمای برنامه‌ریزی آزمون روانشناسی این انتقال را قدم‌به‌قدم باز کرده است.

درصدهای رتبه‌های برتر چه چیزی را لو می‌دهند

کارنامه‌هایی که از رتبه‌های برتر کد ضریب ۲ در آخرین دورهٔ برگزارشده منتشر شده، تصویر جالبی می‌دهد. رتبه‌های زیر ۱۰ در درس روانشناسی بالینی حدود ۷۳ درصد زده‌اند، در متون روانشناسی حدود ۶۹ درصد، و در روانشناسی مرضی حدود ۵۵ درصد. رتبه‌های زیر ۵۰ هم در بالینی حدود ۶۸ درصد داشته‌اند.

دو چیز از این اعداد بیرون می‌آید. اول اینکه رتبهٔ تک‌رقمی با درصدهای هفتاد ساخته می‌شود، نه با صد؛ کسی که دنبال تسلط کامل روی هر فصل است دارد استاندارد اشتباهی برای خودش می‌گذارد. دوم اینکه فاصلهٔ رتبهٔ زیر ۱۰ و زیر ۵۰ در درس اصلی (۷۳ به ۶۸) خیلی کم است. یعنی جدا‌کنندهٔ رتبه‌های خیلی بالا معمولاً درس تخصصی نیست، بلکه همان درس‌های میانی مثل متون و رشد است که همه فرض می‌کنند «بعداً» می‌رسند به آن.

منابعی که معمولاً برای دروس اصلی نام برده می‌شوند

برای دروس پرتکرار کد ضریب ۲، منابعی که بیشترین ارجاع را دارند این‌ها هستند: در روانشناسی بالینی، روانشناسی بالینی فیرس و نظریه‌های روان‌درمانی پروچاسکا؛ در روانشناسی مرضی، آسیب‌شناسی روانی بر اساس DSM-5-TR از گنجی؛ و در روانشناسی رشد، نظریه‌های رشد ویلیام کرین در کنار روانشناسی رشد پاپالیا.

سازمان سنجش برای کارشناسی ارشد «منبع رسمی» اعلام نمی‌کند و فقط سرفصل‌های دروس امتحانی را در دفترچه می‌آورد؛ هر فهرست منبعی که می‌بینی، از جمله همین فهرست، برداشت مؤسسه‌ها و داوطلب‌های سال‌های قبل از آن سرفصل‌هاست. برای دیدن اینکه چطور از این کتاب‌ها بدون گرفتار شدن در منبع‌بازی استفاده کنی، راهنمای منابع ارشد روانشناسی بالینی را بخوان.

جمع‌بندی و اولین قدم

دروس ارشد روانشناسی ۱۴۰۶ یک فهرست هفده‌تایی است که هیچ‌کس همهٔ آن را نمی‌دهد. کاری که باید بکنی سه مرحله دارد و بیشتر از یک عصر وقت نمی‌برد: کد ضریب گرایشت را از جدول بالا پیدا کن، ستون خودت را جدا کن و ضریب‌ها را در تعداد سؤال ضرب کن، و بعد ساعت‌های هفته‌ات را به همان نسبت تقسیم کن. بعد از آن، تنها تعدیل مجاز، فاصلهٔ خودت تا تسلط در هر درس است.

تاریخ‌ها را هم یادداشت کن: ثبت‌نام ۱۶ تا ۲۲ آذر ۱۴۰۵ و آزمون ۱۶ و ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۶. دفترچهٔ ۱۴۰۶ که منتشر شد، ستون خودت را دوباره با آن چک کن؛ اگر گرایشت جابه‌جا شده باشد، ساختار برنامه‌ات همان می‌ماند و فقط اعداد عوض می‌شوند.

و برای بخشی که با جدول حل نمی‌شود، یعنی نگه‌داشتن آنچه خوانده‌ای تا اردیبهشت، جاست همین را خودکار می‌کند: درس‌نامه و کارت و تست هر مبحث را کنار هم می‌گذارد و زمان مرور هرکدام را بر اساس فراموشی خودت تنظیم می‌کند، تا وقتی تو داری وزن دروس را حساب می‌کنی، مطالب سه ماه پیشت آرام‌آرام از دستت نرود.