مایعدرمانی و الکترولیتها در کودکان
کودکان به دلیل رشد سریع، متابولیسم فعالتر و نسبت سطح بدن به وزن بیشتر، نیازهای تغذیهای و متابولیکی بسیار بالاتری نسبت به بزرگسالان دارند. این در حالی است که ذخایر بدنی آنها برای مقابله با کمبودها کمتر است. در مدیریت جراحی، محاسبه مایع نگهدارنده (Maintenance) بر اساس وزن بیمار و قاعده Holliday-Segar انجام میشود.
قوانین محاسبه مایع نگهدارنده
برای ۱۰ کیلوگرم اول وزن، ۱۰۰ میلیلیتر/کیلوگرم؛ برای ۱۰ کیلوگرم دوم، ۵۰ میلیلیتر/کیلوگرم و برای وزن بالای ۲۰ کیلوگرم، ۲۰ میلیلیتر به ازای هر کیلوگرم اضافه محاسبه میشود. هدف اصلی، حفظ حجم ادرار بالای ۲ میلیلیتر/کیلوگرم در ساعت در شیرخواران و بالای ۰.۵ میلیلیتر/کیلوگرم در ساعت در نوجوانان است.
برای جبران سکستراسیون مایع (فضای سوم) که در شرایطی مانند سپسیس، سوختگی و پس از جراحی رخ میدهد، استفاده از محلولهای ایزوتونیک مانند رینگر لاکتات یا نرمال سالین ضروری است.
اختلالات الکترولیتی و اصلاح آنها
در صورت بروز هیپوناترمی شدید (سدیم کمتر از ۱۲۰ میلیاکیوالان/لیتر)، اصلاح فوری با فرمول (۱۳۰ - سدیم سرم) × ۰.۶ × وزن الزامی است. همچنین در تجویز پتاسیم وریدی از طریق ورید محیطی، حداکثر غلظت مجاز ۴۰ میلیاکیوالان در لیتر است تا از درد و فلبیت جلوگیری شود.
| نوع دهیدراتاسیون | مایع احیای اولیه | هدف درمانی |
|---|---|---|
| ایزوتونیک | رینگر لاکتات | اصلاح پرفیوژن |
| هیپوتونیک | رینگر لاکتات | جلوگیری از ادم مغزی |
| هیپرتونیک | رینگر لاکتات | حفظ حجم عروقی |
واژگان کلیدی
- Holliday-Segar
- استاندارد طلایی محاسبه مایعات نگهدارنده در طب اطفال بر اساس وزن بدن
- سکستراسیون (Third-space loss)
- خروج مایع از عروق به فضاهای غیرکارکردی بدن مانند بافتهای تحت جراحی یا فضای صفاقی
- دفع نامحسوس (Insensible loss)
- از دست دادن آب از طریق تبخیر در پوست و ریه که در نوزادان نارس بسیار زیاد است
اشتباههای رایج
- اشتباه: در نارسایی کلیه نیاز به مایع نگهدارنده افزایش مییابد. حقیقت: به دلیل کاهش دفع کلیوی، نیاز به مایع در این بیماران کاهش مییابد.
- اشتباه: افزایش ۱.۵ برابر مایع نگهدارنده روش ارجح جبران فضای سوم است. حقیقت: تجویز بولوسهای ۱۰ تا ۲۰ میلیلیتر/کیلوگرم محلول ایزوتونیک و ارزیابی مکرر روش ارجح است.
جمعبندی این مفهوم
- نیاز متابولیک کودکان بیشتر و ذخایر آنها کمتر از بزرگسالان است.
- محاسبه مایع پایه بر اساس فرمول ۱۰۰/۵۰/۲۰ میلیلیتر بر کیلوگرم انجام میشود.
- مایع انتخابی برای احیای اولیه در تمام انواع دهیدراتاسیون، محلول ایزوتونیک است.
- حجم ادرار بهترین شاخص برای ارزیابی کفایت مایعدرمانی در کودکان محسوب میشود.
- غلظت گلوکز در ورید محیطی نباید از ۱۲.۵ درصد برای جلوگیری از فلبیت فراتر رود.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید نوزادان نارس به دلیل پوست بسیار نازک و نداشتن لایه شاخی کامل، ممکن است تا ۲ برابر نوزادان ترم مایع از دست بدهند. به همین دلیل در بخشهای مراقبت ویژه نوزادان (NICU)، از دستگاههای بخور و پوششهای پلاستیکی مخصوص برای کاهش این دفع نامحسوس و جلوگیری از شوک دهیدراتاسیون استفاده میشود.