جراحی کودکان

9 مفهوم در این درس

آزمونک سریع

با چند پرسش تصادفی، آمادگی‌ات را بسنج

در حال آماده‌سازی آزمونک…

مایع‌درمانی و الکترولیت‌ها در کودکان

کودکان به دلیل رشد سریع، متابولیسم فعال‌تر و نسبت سطح بدن به وزن بیشتر، نیازهای تغذیه‌ای و متابولیکی بسیار بالاتری نسبت به بزرگسالان دارند. این در حالی است که ذخایر بدنی آن‌ها برای مقابله با کمبودها کمتر است. در مدیریت جراحی، محاسبه مایع نگهدارنده (Maintenance) بر اساس وزن بیمار و قاعده Holliday-Segar انجام می‌شود.

قوانین محاسبه مایع نگهدارنده

برای ۱۰ کیلوگرم اول وزن، ۱۰۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم؛ برای ۱۰ کیلوگرم دوم، ۵۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم و برای وزن بالای ۲۰ کیلوگرم، ۲۰ میلی‌لیتر به ازای هر کیلوگرم اضافه محاسبه می‌شود. هدف اصلی، حفظ حجم ادرار بالای ۲ میلی‌لیتر/کیلوگرم در ساعت در شیرخواران و بالای ۰.۵ میلی‌لیتر/کیلوگرم در ساعت در نوجوانان است.

برای جبران سکستراسیون مایع (فضای سوم) که در شرایطی مانند سپسیس، سوختگی و پس از جراحی رخ می‌دهد، استفاده از محلول‌های ایزوتونیک مانند رینگر لاکتات یا نرمال سالین ضروری است.

اختلالات الکترولیتی و اصلاح آن‌ها

در صورت بروز هیپوناترمی شدید (سدیم کمتر از ۱۲۰ میلی‌اکی‌والان/لیتر)، اصلاح فوری با فرمول (۱۳۰ - سدیم سرم) × ۰.۶ × وزن الزامی است. همچنین در تجویز پتاسیم وریدی از طریق ورید محیطی، حداکثر غلظت مجاز ۴۰ میلی‌اکی‌والان در لیتر است تا از درد و فلبیت جلوگیری شود.

نوع دهیدراتاسیونمایع احیای اولیههدف درمانی
ایزوتونیکرینگر لاکتاتاصلاح پرفیوژن
هیپوتونیکرینگر لاکتاتجلوگیری از ادم مغزی
هیپرتونیکرینگر لاکتاتحفظ حجم عروقی

واژگان کلیدی

Holliday-Segar
استاندارد طلایی محاسبه مایعات نگهدارنده در طب اطفال بر اساس وزن بدن
سکستراسیون (Third-space loss)
خروج مایع از عروق به فضاهای غیرکارکردی بدن مانند بافت‌های تحت جراحی یا فضای صفاقی
دفع نامحسوس (Insensible loss)
از دست دادن آب از طریق تبخیر در پوست و ریه که در نوزادان نارس بسیار زیاد است

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: در نارسایی کلیه نیاز به مایع نگهدارنده افزایش می‌یابد. حقیقت: به دلیل کاهش دفع کلیوی، نیاز به مایع در این بیماران کاهش می‌یابد.
  • اشتباه: افزایش ۱.۵ برابر مایع نگهدارنده روش ارجح جبران فضای سوم است. حقیقت: تجویز بولوس‌های ۱۰ تا ۲۰ میلی‌لیتر/کیلوگرم محلول ایزوتونیک و ارزیابی مکرر روش ارجح است.

جمع‌بندی این مفهوم

  • نیاز متابولیک کودکان بیشتر و ذخایر آن‌ها کمتر از بزرگسالان است.
  • محاسبه مایع پایه بر اساس فرمول ۱۰۰/۵۰/۲۰ میلی‌لیتر بر کیلوگرم انجام می‌شود.
  • مایع انتخابی برای احیای اولیه در تمام انواع دهیدراتاسیون، محلول ایزوتونیک است.
  • حجم ادرار بهترین شاخص برای ارزیابی کفایت مایع‌درمانی در کودکان محسوب می‌شود.
  • غلظت گلوکز در ورید محیطی نباید از ۱۲.۵ درصد برای جلوگیری از فلبیت فراتر رود.

نکتهٔ تکمیلی

جالب است بدانید نوزادان نارس به دلیل پوست بسیار نازک و نداشتن لایه شاخی کامل، ممکن است تا ۲ برابر نوزادان ترم مایع از دست بدهند. به همین دلیل در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان (NICU)، از دستگاه‌های بخور و پوشش‌های پلاستیکی مخصوص برای کاهش این دفع نامحسوس و جلوگیری از شوک دهیدراتاسیون استفاده می‌شود.

تنگی هیپرتروفیک پیلور (HPS)

تنگی پیلور یکی از شایع‌ترین دلایل جراحی در شیرخواران است که معمولاً در سن ۲ تا ۸ هفتگی تظاهر می‌یابد. علت این بیماری ضخیم شدن و هیپرتروفی عضلات پیلور است که منجر به انسداد خروجی معده می‌شود.

تظاهرات بالینی و تشخیص

علامت بارز بیماری، استفراغ جهنده (Projectile) و غیرصفراوی بلافاصله پس از تغذیه است. غیرصفراوی بودن استفراغ به این دلیل است که انسداد قبل از محل ورود صفرا (آمپول واتر) در دئودنوم قرار دارد. در معاینه فیزیکی، لمس توده‌ای سفت و متحرک به شکل زیتون (Palpable Olive) در اپیگاستر، تشخیصی است.

برای مثال، اگر در شیرخوار یک ماهه‌ای با استفراغ جهنده، توده زیتونی لمس شود، تشخیص قطعی است و نیازی به تصویربرداری نیست؛ در غیر این صورت سونوگرافی بهترین روش بعدی است.

یافته‌های پاراکلینیک و مدیریت

در سونوگرافی، ضخامت دیواره پیلور بیش از ۴ میلی‌متر و طول آن بیش از ۱۶ میلی‌متر دیده می‌شود. از نظر آزمایشگاهی، بیمار دچار آلکالوز متابولیک هیپوکالمیک هیپوکلرمیک می‌شود که اصلاح آن با مایعات وریدی قبل از جراحی (پیلورومیوتومی) حیاتی است.

پیلورومیوتومی یک جراحی اورژانسی نیست؛ ابتدا باید اختلالات الکترولیتی اصلاح شود و سپس بیمار تحت عمل قرار گیرد.

واژگان کلیدی

Palpable Olive
توده سفت ناشی از هیپرتروفی پیلور که در معاینه لمس می‌شود
آلکالوز متابولیک
اختلال اسید و باز ناشی از دفع اسید معده (HCl) از طریق استفراغ مکرر
پیلورومیوتومی
روش جراحی استاندارد برای باز کردن عضله تنگ شده پیلور

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: تنگی پیلور باعث استفراغ صفراوی می‌شود. حقیقت: استفراغ در این بیماری همیشه غیرصفراوی است.
  • اشتباه: نوزاد باید تا ۲۴ ساعت پس از عمل NPO بماند. حقیقت: تغذیه معمولاً ۲ تا ۴ ساعت بعد از عمل شروع می‌شود.

جمع‌بندی این مفهوم

  • تنگی پیلور معمولاً در سنین ۲ تا ۸ هفتگی با استفراغ جهنده تظاهر می‌کند.
  • استفراغ در این بیماری به دلیل محل انسداد، فاقد صفرا (غیرصفراوی) است.
  • لمس توده زیتونی در شکم، یافته اختصاصی (هال‌مارک) این بیماری است.
  • اصلاح آلکالوز متابولیک قبل از جراحی برای امنیت بیهوشی ضروری است.
  • سونوگرافی روش انتخابی در موارد مشکوک است که توده لمس نمی‌شود.

نکتهٔ تکمیلی

جالب است بدانید که تنگی پیلور در نوزادان پسر، به ویژه فرزندان اول خانواده، ۴ تا ۵ برابر شایع‌تر از دختران است. همچنین طبق تحقیقات، مصرف برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند اریترومایسین در هفته‌های اول زندگی نوزاد با افزایش خطر ابتلا به این بیماری همراه بوده است.

بیماری هیرشپرونگ و اختلالات دفع مکونیوم

بیماری هیرشپرونگ ناشی از نقص در مهاجرت سلول‌های گانگلیونی پاراسمپاتیک به دیواره روده (شبکه مایسنر و اورباخ) است. این ناحیه آگانگلیونیک دچار اسپاسم دائمی شده و مانع حرکت محتویات روده می‌شود.

تظاهرات بالینی

شایع‌ترین علامت در دوره نوزادی، تاخیر در دفع مکونیوم (بیش از ۴۸ ساعت) است. همچنین اتساع شکم و استفراغ صفراوی دیده می‌شود. در سنین بالاتر، این بیماری به شکل یبوست مزمن و مقاوم به درمان بروز می‌کند. این بیماری ارتباط قوی با سندرم داون (تریزومی ۲۱) دارد.

ویژگیبیماری هیرشپرونگایلئوس مکونیوم
علت اصلینبود سلول گانگلیونیغلظت فوق‌العاده مکونیوم
همراهیتریزومی ۲۱فیبروز کیستیک (CF)
رادیوگرافیناحیه ترانزیشنحباب صابونی (Soap bubble)

سایر اختلالات انسدادی

ایلئوس مکونیوم اغلب اولین نشانه فیبروز کیستیک است و در رادیوگرافی نمای حباب صابونی در RLQ ایجاد می‌کند. سندرم توپی مکونیوم (Meconium Plug) و سندرم کولون چپ کوچک (بیشتر در فرزندان مادران دیابتی) از دیگر علل انسداد عملکردی هستند که معمولاً با انما برطرف می‌شوند.

مشاهده ناحیه ترانزیشن (Transition zone) در باریوم انما، تشخیص کلاسیک بیماری هیرشپرونگ است.

واژگان کلیدی

آگانگلیونوز
فقدان سلول‌های عصبی گانگلیونی در بخشی از روده که منجر به انسداد عملکردی می‌شود
میکروکولون
باریک بودن شدید روده بزرگ به دلیل عدم استفاده یا انسدادهای بالاتر در دوران جنینی
Soap-bubble sign
نمای رادیولوژیک ناشی از اختلاط هوا با مکونیوم چسبنده در ایلئوس مکونیوم

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: ایلئوس مکونیوم با تریزومی ۲۱ همراه است. حقیقت: ایلئوس مکونیوم با فیبروز کیستیک و بیماری هیرشپرونگ با تریزومی ۲۱ همراه است.
  • اشتباه: در ایلئوس مکونیوم سطوح هوا-مایع وجود دارد. حقیقت: به دلیل غلظت مکونیوم، معمولاً سطوح هوا-مایع دیده نمی‌شود.

جمع‌بندی این مفهوم

  • بیماری هیرشپرونگ به دلیل فقدان سلول‌های گانگلیونی در بخش دیستال روده رخ می‌دهد.
  • تاخیر در دفع مکونیوم در ۴۸ ساعت اول زندگی، کلیدی‌ترین نشانه اولیه است.
  • ایلئوس مکونیوم تقریباً در تمامی موارد با بیماری فیبروز کیستیک (CF) همراه است.
  • درمان اولیه ایلئوس مکونیوم و سندرم توپی مکونیوم، انما با کنتراست محلول در آب است.
  • بیماری هیرشپرونگ در معاینه هیستوپاتولوژیک با هیپرتروفی رشته‌های عصبی همراه است.

نکتهٔ تکمیلی

یک تست جالب برای تشخیص هیرشپرونگ در بالین، «تست انفجاری» است. وقتی پزشک معاینه رکتال انجام می‌دهد، با خروج انگشت، حجم زیادی از گاز و مدفوع به صورت جهنده خارج می‌شود؛ زیرا انگشت پزشک موقتاً ناحیه اسپاسمودیک را باز کرده و فشار پشت آن آزاد می‌شود.

اورژانس‌های جراحی روده در کودکان

برخلاف بسیاری از انسدادهای گوارشی که امکان جراحی تأخیری را فراهم می‌کنند، برخی شرایط نیازمند مداخله فوری برای جلوگیری از نکروز روده هستند. دو مورد از حیاتی‌ترین این شرایط، ولوولوس میدگات و انتوساسپشن می‌باشند.

مال‌روتاسیون و ولوولوس میدگات

مال‌روتاسیون ناشی از اختلال در چرخش روده در دوران جنینی است. در این حالت، باندهای فیبروزی (Ladd's bands) ایجاد می‌شوند که می‌توانند دئودنوم را مسدود کنند. خطر اصلی، پیچیدن روده حول محور عروقی (ولوولوس) است که منجر به ایسکمی وسیع می‌شود. علامت پاتونوگومونیک آن در رادیوگرافی، نمای Corkscrew (پیچ‌گوشتی) است.

شیرخواری با استفراغ صفراوی ناگهانی و تحریک‌پذیری شدید مراجعه می‌کند؛ تا زمان رد ولوولوس میدگات توسط لاپاراتومی یا تصویربرداری، این یک اورژانس مطلق است.

انتوساسپشن (تلسکوپی شدن روده)

شایع‌ترین علت انسداد در سنین ۶ تا ۱۸ ماهگی است. در اکثر موارد علت آن هیپرتروفی پلاک‌های پیر است. علائم شامل درد حمله‌ای، توده سوسیسی‌شکل در شکم و مدفوع ژله‌ای خونی است.

در جراحی Ladd's Procedure، روده در خلاف جهت عقربه‌های ساعت باز شده و آپاندکتومی پروفیلاکتیک انجام می‌شود.

واژگان کلیدی

Ladd's bands
باندهای فیبروزی که در مال‌روتاسیون باعث فشار بر دئودنوم می‌شوند
Corkscrew Sign
نمای مارپیچی روده در رادیوگرافی که تشخیص‌دهنده ولوولوس است
انتوساسپشن
وارد شدن یک بخش از روده به بخش مجاور (مانند تلسکوپ) که شایع‌ترین نوع آن ایلئوکولیک است

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: جراحی تنگی دئودنوم یک اورژانس است. حقیقت: تنها ولوولوس میدگات اورژانس واقعی است؛ سایر آترزی‌ها جراحی الکتیو هستند.
  • اشتباه: برای ولوولوس، چرخش روده در جهت عقربه‌های ساعت انجام می‌شود. حقیقت: چرخش باید در خلاف جهت عقربه‌های ساعت (Counterclockwise) باشد.

جمع‌بندی این مفهوم

  • ولوولوس میدگات یک اورژانس جراحی واقعی به دلیل خطر نکروز روده است.
  • استفراغ صفراوی در نوزاد، علامت هشداردهنده جدی برای انسدادهای زیر پورت است.
  • پروسیجر Ladd's شامل بریدن باندها، وسیع کردن مزانتر و آپاندکتومی است.
  • انتوساسپشن در کودکان بزرگتر اغلب با یک نقطه پیشران پاتولوژیک (مانند دیورتیکول مکل) همراه است.
  • انما با هوا یا آب، روش انتخابی برای تشخیص و درمان اولیه انتوساسپشن است.

نکتهٔ تکمیلی

در جراحی لاد، آپاندیس را به این دلیل برمی‌دارند که موقعیت آن کاملاً تغییر می‌کند (به سمت چپ شکم می‌رود). اگر فرد در سال‌های بعد دچار آپاندیسیت شود، درد در سمت چپ خواهد بود و پزشکان ممکن است به اشتباه تشخیص‌های دیگری بدهند؛ لذا برای جلوگیری از این سردرگمی تشخیصی، آپاندیس در همان نوزادی حذف می‌شود.

ناهنجاری‌های دیواره شکم و مری

آترزی مری و فیستول تراشه به مری (TEF) از ناهنجاری‌های شایع نوزادی هستند. شایع‌ترین نوع آن (تیپ C)، آترزی پروگزیمال مری همراه با فیستول بین تراشه و مری دیستال است که باعث ورود هوا به معده و اتساع شکم می‌شود.

تشخیص و همراهی‌های VACTERL

علامت بارز آترزی مری، خروج بزاق کف‌آلود (Drooling)، سرفه و خفگی در حین اولین تغذیه است. این بیماران باید از نظر VACTERL Association (ناهنجاری‌های مهره‌ای، آنال، قلبی، مری، کلیوی و اندام) بررسی شوند. در دوران بارداری، پلی‌هیدرآمنیوس می‌تواند نشانه‌ای از این ناهنجاری باشد.

ویژگیامفالوسلگاستروشزی
محل نقصحلقه ناف (مرکز)لترال ناف (سمت راست)
پوشش احشاغشای شفاف (آمنیون)بدون پوشش
ناهنجاری همراهبسیار شایعنادر

مدیریت اولیه

در گاستروشزی، روده در تماس با محیط است و باعث ادم و از دست رفتن شدید مایعات و حرارت می‌شود. قرار دادن لوله NG برای دکمپرسیون و پوشاندن احشا با پانسمان استریل یا سیلوی پلاستیکی ضروری است.

تهویه با فشار مثبت از طریق ماسک در پارگی‌های دیوار شکم یا فیستول‌های وسیع ممنوع است؛ زیرا باعث اتساع شکم و فشار بر قفسه سینه می‌شود.

واژگان کلیدی

VACTERL
مجموعه‌ای از ناهنجاری‌های همزمان شامل مهره‌ای، مقعدی، قلبی، فیستول مری، کلیوی و اندام
Drooling
خروج بزاق کف‌آلود از دهان به دلیل عدم توانایی در بلع در آترزی مری
سیلو (Silo)
کیسه مخصوص برای قرار دادن تدریجی احشا به داخل شکم در موارد نقص بزرگ

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: در آترزی مری اولیگوهیدرآمنیوس دیده می‌شود. حقیقت: پلی‌هیدرآمنیوس (افزایش مایع) به دلیل عدم بلع جنین رخ می‌دهد.
  • اشتباه: آنومالی گوش بخشی از VACTERL است. حقیقت: طبق پروتکل، ناهنجاری گوش جزئی از این مجموعه نیست.

جمع‌بندی این مفهوم

  • آترزی مری تیپ C شایع‌ترین نوع ناهنجاری مری است.
  • بزاق کف‌آلود و خفگی حین تغذیه اولین نشانه‌های بالینی آترزی مری هستند.
  • امفالوسل در مرکز شکم و دارای غشا است، اما گاستروشزی در سمت راست و فاقد غشا می‌باشد.
  • نوزادان گاستروشزی به دلیل تبخیر بالا به مایعات وریدی بسیار بیشتری نیاز دارند.
  • آترزی دئودنوم ارتباط بسیار قوی با سندرم داون (تریزومی ۲۱) دارد.

نکتهٔ تکمیلی

شاید برایتان جالب باشد که بدانید فیستول مدل H-type به دلیل اینکه مری باز است و نوزاد می‌تواند شیر بخورد، معمولاً دیرتر از سایر انواع آترزی تشخیص داده می‌شود. نشانه اصلی آن سرفه‌های شدید نوزاد حین شیر خوردن است، چون بخشی از شیر از طریق سوراخ فیستول مستقیماً وارد نای می‌شود و باعث ایجاد پنومونی‌های مکرر می‌گردد.

فتق دیافراگماتیک (CDH) و توده‌های گردنی

فتق دیافراگماتیک مادرزادی (CDH) به دلیل نقص در تشکیل دیافراگم و ورود محتویات شکم به قفسه سینه ایجاد می‌شود. شایع‌ترین نوع آن فتق بوخدالک (خلفی-جانبی و در ۸۵٪ موارد سمت چپ) است.

علائم و عوارض CDH

نوزاد با دیسترس تنفسی شدید، شکم اسکافوئید (فرورفته) و جابجایی صداهای قلب مراجعه می‌کند. مشکل اصلی این نوزادان هیپوپلازی ریه و هیپرتانسیون پولمونری است. ونتیلاسیون باید بسیار ملایم (Gentle Ventilation) انجام شود تا از آسیب به ریه جلوگیری گردد.

تهویه با فشار مثبت از طریق ماسک صورت در نوزاد مبتلا به CDH مطلقاً ممنوع است؛ زیرا باعث اتساع معده در قفسه سینه می‌شود.

توده‌های گردنی در کودکان

شایع‌ترین توده خط وسط گردن، کیست مجرای تیروگلوسال است که با حرکت زبان جابجا می‌شود. در مقابل، کیست‌های برانکیال در قسمت‌های جانبی گردن قرار دارند. تورتیکولی نوزادی نیز به دلیل فیبروز عضله استرنوکلیدوماستوئید ایجاد شده و درمان اولیه آن فیزیوتراپی پاسیو است.

تودهمحل آناتومیکویژگی اختصاصی
تیروگلوسالخط وسطحرکت با بلع/زبان
برانکیالجانبیمنشأ قوس جنینی
درموئیدخط وسطسفت و بدون حرکت

واژگان کلیدی

شکم اسکافوئید
ظاهر فرورفته شکم به دلیل خالی بودن از احشا (که وارد قفسه سینه شده‌اند)
هیپوپلازی ریه
تکامل ناقص ریه که به علت فشار فیزیکی احشا در دوران جنینی رخ می‌دهد
تورتیکولی
کجی گردن نوزاد ناشی از کوتاهی عضله SCM

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: فتق مورگانی شایع‌ترین نوع فتق دیافراگم است. حقیقت: فتق بوخدالک شایع‌ترین نوع است.
  • اشتباه: جراحی CDH باید به محض تولد و به طور اورژانسی انجام شود. حقیقت: جراحی باید تا تثبیت وضعیت ریوی (چند روز) به تأخیر بیفتد.

جمع‌بندی این مفهوم

  • فتق بوخدالک شایع‌ترین نوع CDH است که معمولاً در سمت چپ رخ می‌دهد.
  • دیسترس تنفسی و شکم اسکافوئید دو علامت کلیدی در تشخیص CDH هستند.
  • ونتیلاسیون ملایم و اکمو (ECMO) از راهکارهای نوین در مدیریت CDH می‌باشند.
  • کیست مجرای تیروگلوسال با بیرون آوردن زبان به سمت بالا حرکت می‌کند.
  • درمان جراحی تیروگلوسال (Sistrunk) شامل برداشتن بخش مرکزی استخوان هیویید است.

نکتهٔ تکمیلی

جالب است بدانید که فتق دیافراگم گاهی به «صدای روده در سینه» معروف است. در معاینه بالینی این نوزادان، پزشک وقتی گوشی پزشکی را روی قفسه سینه نوزاد می‌گذارد، به جای صدای هوا، صدای فعالیت روده‌ها و غرغر شکم را می‌شنود که علامت بسیار عجیبی در معاینه سینه محسوب می‌شود!

فتق‌های اینگوینال و بیماری‌های بیضه

فتق اینگوینال در کودکان تقریباً همیشه از نوع غیرمستقیم است که به دلیل باز ماندن پروسسوس واژینالیس (ناشی از نقص در مسیر نزول جنینی بیضه) رخ می‌دهد. این وضعیت در نوزادان نارس بسیار شایع‌تر است (تا ۳۰٪ موارد).

تمایز انواع فتق و هیدروسل

فتق اینگوینال در پسران ۶ برابر دختران شایع‌تر است و در سمت راست دو برابر شایع‌تر می‌باشد. علامت Silk Glove (لمس کیسه فتق شبیه مالش ابریشم) در معاینه مطرح کننده است. فتق‌های اینگوینال برخلاف فتق‌های نافی، هرگز خودبه‌خود بسته نمی‌شوند و خطر اینکارسراسیون (گیر افتادگی) در آن‌ها بالا است.

اگر نوزادی با تورم بدون درد کیسه بیضه مراجعه کند و این حجم صبح‌ها کم و شب‌ها زیاد شود، هیدروسل ارتباطی (زمانی که سوراخ بسیار کوچک است و فقط مایع رد می‌شود) مطرح است.

کریپتورکیدیسم (بیضه نزول نکرده)

اگر بیضه تا ۶ ماهگی پایین نیاید، باید جراحی ارکیدوپکسی بین ۶ تا ۱۲ ماهگی انجام شود. هدف از این کار حفظ باروری و کاهش خطر سرطان بیضه است. بیضه رتراکتیل (متحرک) نیاز به جراحی ندارد و با اطمینان‌بخشی درمان می‌شود.

در جراحی فتق کودکان، برخلاف بزرگسالان، نیازی به ترمیم کف کانال نیست و فقط بستن کیسه فتق کافی است.

واژگان کلیدی

کریپتورکیدیسم
عدم نزول بیضه به داخل اسکروتوم که خطر بدخیمی و ناباروری را افزایش می‌دهد
ارکیدوپکسی
عمل جراحی پایین آوردن بیضه و تثبیت آن در کیسه بیضه
اینکارسراسیون
گیر کردن محتویات روده در کیسه فتق که یک اورژانس جراحی است

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: برای بیضه رتراکتیل جراحی لازم است. حقیقت: این وضعیت طبیعی است و نیاز به درمان ندارد.
  • اشتباه: جراحی در اواخر بلوغ باعث باروری ۱۰۰ درصدی می‌شود. حقیقت: شانس باروری در کریپتورکیدیسم هرگز به ۱۰۰٪ نمی‌رسد.

جمع‌بندی این مفهوم

  • فتق اینگوینال در کودکان هرگز خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد و نیاز به جراحی دارد.
  • سمت راست شایع‌ترین محل فتق اینگوینال و هیدروسل در کودکان است.
  • ارکیدوپکسی باید حتماً پیش از یک سالگی برای حفظ کیفیت بافت بیضه انجام شود.
  • در بیضه‌های غیرقابل لمس، لاپاراسکوپی استاندارد طلایی تشخیصی است.
  • فشار دست بدون تنش برای پایین آوردن بیضه، تشخیص 'رتراکتیل' را تأیید می‌کند.

نکتهٔ تکمیلی

بیضه سمت راست معمولاً دیرتر از سمت چپ نزول می‌کند؛ به همین دلیل است که فتق اینگوینال در سمت راست نوزادان بسیار شایع‌تر است. جالب اینجاست که در جراحی فتق یک سمت، جراحان گاهی با یک دوربین کوچک (لاپاراسکوپ) از داخل همان سوراخ جراحی، سمت مقابل را هم چک می‌کنند تا اگر سوراخی در شرف باز شدن است، همان موقع آن را بدوزند!

سایر بیماری‌های جراحی و نئوپلاسم‌های کودکان

برخی بیماری‌های جراحی اختصاصی در اطفال وجود دارند که شناخت تظاهرات آن‌ها برای تشخیص زودهنگام ضروری است. آنتروکولیت نکروزان (NEC) جدی‌ترین بیماری اکتسابی روده در نوزادان نارس است که با عدم تحمل تغذیه شروع شده و می‌تواند منجر به پرفوراسیون روده شود.

آنتروکولیت نکروزان و یافته‌های رادیولوژی

یافته پاتوگنومونیک در رادیوگرافی NEC، وجود هوا در دیواره روده (Pneumatosis intestinalis) است. در صورت پرفوراسیون، نمای Football sign (هوا در کل پریتوئن) دیده می‌شود. درمان در اکثر موارد طبی است و جراحی فقط برای عوارض انجام می‌گیرد.

در کودکی با شک به آپاندیسیت حاد، سونوگرافی دقیق‌ترین و ایمن‌ترین روش اولیه است. یافتن آپاندیکولیت (سنگ کلسیفیه) در رادیوگرافی ساده برای آپاندیسیت پاتوگنومونیک است.

تومورها و ناهنجاری‌های جنینی

دیورتیکول مکل بقایای مجرای امفالومزانتریک است که می‌تواند باعث خونریزی بدون درد شود. تراتوم ساکروکوکسیژئال شایع‌ترین تومور نوزادی در دنبالچه است و درمان اصلی آن رزکسیون است. تومور ویلمز نیز با نقص در کروموزوم ۱۱ مرتبط است.

بیمارینشانه کلیدیاقدام مهم
NECهوای دیواره رودهNPO و آنتی‌بیوتیک
آپاندیسیتدرد RLQسونوگرافی
مکلخونریزی رکتالاسکن تکنیسیوم

واژگان کلیدی

پاتوگنومونیک
یافته‌ای که به تنهایی برای تشخیص قطعی یک بیماری کافی است
دیورتیکول مکل
کیسه غیرطبیعی در ایلئوم که حاوی بافت معده است و باعث زخم روده می‌شود
تراتوم
توموری که از هر سه لایه جنینی تشکیل شده و می‌تواند مو و دندان داشته باشد

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: خونریزی مکل در کودکان بالای ۵ سال شایع است. حقیقت: این خونریزی بیشتر در کودکان زیر ۵ سال رخ می‌دهد.
  • اشتباه: CT اسکن خط اول تشخیص آپاندیسیت در اطفال است. حقیقت: سونوگرافی به دلیل اجتناب از اشعه روش انتخابی است.

جمع‌بندی این مفهوم

  • Pneumatosis intestinalis یافته اخباری و پاتوگنومونیک برای NEC است.
  • آپاندیسیت حاد شایع‌ترین علت جراحی اورژانسی شکم در کودکان محسوب می‌شود.
  • دیورتیکول مکل شایع‌ترین ناهنجاری مادرزادی دستگاه گوارش است.
  • رزکسیون جراحی دنبالچه به همراه تومور در تراتوم ساکروکوکسیژئال الزامی است.
  • نوزادان نارس بیش از یک هفته سن، در خطر بالای مرگ ناشی از NEC هستند.

نکتهٔ تکمیلی

دیورتیکول مکل به «بیماری ۲‌ها» معروف است: در ۲ درصد جمعیت دیده می‌شود، ۲ اینچ طول دارد، در فاصله ۲ فوتی از دریچه ایلئوسکال قرار گرفته و معمولاً قبل از ۲ سالگی علامت‌دار می‌شود. این تقارن عددی کمک زیادی به پزشکان برای به خاطر سپردن ویژگی‌های این ناهنجاری می‌کند.

اصول بیهوشی و حمایت تغذیه‌ای

مدیریت بیهوشی در کودکان نیازمند شناخت تفاوت‌های آناتومیک مسیر هوایی است. برای تعیین اندازه لوله تراشه در کودکان بالای ۲ سال، از فرمول (سن/۴)+۴ برای لوله بدون کاف و (سن/۴)+۳ برای لوله کاف‌دار استفاده می‌شود.

مراقبت‌های جراحی و بیهوشی

شیرخواران نارس قبل از هفته ۵۲ پس از لقاح در معرض خطر بالای آپنه پس از بیهوشی هستند و باید حداقل ۲۴ ساعت مانیتور شوند. همچنین در صورت وجود عفونت تنفسی فوقانی (URTI)، جراحی الکتیو باید ۴ تا ۶ هفته به تأخیر بیفتد تا خطر برونکواسپاسم کاهش یابد.

نمره مالامپاتی ۳ یا ۴ نشان‌دهنده دشواری احتمالی در لارنگوسکوپی و انتوباسیون است.

حمایت تغذیه‌ای و سندرم روده کوتاه

تغذیه روده‌ای به دلیل خواص فیزیولوژیک و حفظ مخاط بر TPN ارجحیت دارد. در سندرم روده کوتاه، سو جذب به علت کاهش سطح جذب و زمان ترانزیت رخ می‌دهد. استفاده از شیر مادر و فرمولاسیون‌های المنتال (مانند Pregestimil) توصیه می‌شود.

در نوزادان تحت TPN طولانی‌مدت، برای کاهش خطر کلستاز و آسیب کبدی، استفاده از لیپیدهایی بر پایه روغن ماهی به جای روغن سویا ارجحیت دارد.

واژگان کلیدی

تغذیه تروفیک
تجویز مقادیر بسیار کم شیر برای جلوگیری از آترفی پرزهای روده در نوزادان NPO
مالامپاتی
سیستم درجه‌بندی مشاهده حلق برای پیش‌بینی سختی انتوباسیون
سندرم روده کوتاه
وضعیتی که در آن طول روده باریک برای جذب کافی مواد مغذی کفایت نمی‌کند

اشتباه‌های رایج

  • اشتباه: شیر مادر باید ۱۲ ساعت قبل از عمل قطع شود. حقیقت: بر اساس گایدلاین مراجع، قطع شیر مادر ۶ ساعت قبل از عمل کافی است.
  • اشتباه: اندازه لوله تراشه با قطر سوراخ بینی کودک ارتباطی ندارد. حقیقت: سوراخ بینی و انگشت کوچک از معیارهای تخمین سریع سایز لوله هستند.

جمع‌بندی این مفهوم

  • فرمول استاندارد سایز لوله تراشه بدون کاف برای کودک بالای ۲ سال، (سن/۴)+۴ است.
  • جراحی الکتیو در شیرخواران ترم باید پس از ۳ ماهگی انجام شود.
  • تغذیه روده‌ای حتی در مقادیر کم (تروفیک) مانع از آتروفی مخاط روده می‌گردد.
  • آپنه پس از بیهوشی خطر اصلی در نوزادان با سن پس از لقاح کمتر از ۵۲ هفته است.
  • سدیم در ورید مرکزی تا غلظت ۲۵ درصد گلوکز را تحمل می‌کند.

نکتهٔ تکمیلی

جالب است بدانید که در بیهوشی اطفال، استفاده از لوله تراشه «بدون کاف» (بدون بادکنک انتهای لوله) بسیار رایج‌تر از بزرگسالان است. علت آن آناتومی خاص حنجره کودکان است که در ناحیه غضروف کریکوئید تنگ‌ترین بخش را دارد و خود این تنگی مثل یک کاف طبیعی عمل کرده و لوله را مهر و موم می‌کند تا هوا نشت نکند!

خلاصهٔ درس

جراحی کودکان را بشناس!

Surgery · Pediatrics

مایعات، بیهوشی و تغذیه

  • فرمول Holliday-Segar: ۱۰۰/۵۰/۲۰ ml/kg بر اساس وزن
  • هدف دفع ادرار: >۲ ml/kg/h شیرخوار ← >۰.۵ نوجوان
  • جبران فضای سوم: بولوس ایزوتونیک؛ نه افزایش ۱.۵ برابر
  • لوله تراشه بدون کاف: فرمول (سن/۴)+۴ در بالای ۲ سال
  • تغذیه تروفیک: حتی مقدار کم، مانع آتروفی مخاط روده است
سکستراسیون (Third-space loss)
خروج مایع به فضاهای غیرکارکردی بدن

نکته: نوزادان نارس ممکن است ۲ برابر نوزادان ترم از دفع نامحسوس مایع از دست بدهند؛ پوشش‌های پلاستیکی در NICU از همین جهت است.

انسدادهای گوارشی نوزادی

  • پیلور (HPS): استفراغ جهنده و غیرصفراوی در ۲ تا ۸ هفتگی
  • لمس «توده زیتونی» در اپیگاستر ← تشخیص قطعی HPS
  • آلکالوز متابولیک هیپوکالمیک: اصلاح قبل از پیلورومیوتومی الزامی
  • هیرشپرونگ: تأخیر دفع مکونیوم >۴۸ ساعت ← ناحیه ترانزیشن در انما
  • ایلئوس مکونیوم: تقریباً همیشه همراه فیبروز کیستیک (CF)
آگانگلیونوز
فقدان سلول‌های گانگلیونی در روده؛ علت اسپاسم دائمی

نکته: در معاینه رکتال هیرشپرونگ، خروج انفجاری گاز و مدفوع با برداشتن انگشت، یافته کلاسیک است.

اورژانس‌های جراحی روده

  • ولوولوس میدگات: استفراغ صفراوی ناگهانی در نوزاد = اورژانس مطلق
  • نمای Corkscrew در رادیوگرافی ← پاتوگنومونیک ولوولوس
  • Ladd's Procedure: چرخش خلاف عقربه + آپاندکتومی پروفیلاکتیک
  • انتوساسپشن: سن ۶ تا ۱۸ ماه، مدفوع ژله‌ای و توده سوسیسی‌شکل
  • درمان اول انتوساسپشن: انما با هوا یا آب (تشخیص و درمان همزمان)
اینکارسراسیون
گیر کردن روده در کیسه فتق؛ اورژانس جراحی

نکته: در جراحی لاد، آپاندیس برداشته می‌شود چون موقعیتش به سمت چپ تغییر می‌کند و آپاندیسیت آینده را گمراه‌کننده می‌سازد.

ناهنجاری‌های ساختاری نوزادی

  • TEF تیپ C: آترزی پروگزیمال + فیستول دیستال، بررسی VACTERL الزامی
  • پلی‌هیدرآمنیوس در بارداری ← نشانه اولیه آترزی مری
  • امفالوسل: مرکز شکم، دارای غشا؛ گاستروشزی: راست، فاقد غشا
  • CDH (فتق بوخدالک): دیسترس تنفسی + شکم اسکافوئید؛ ۸۵٪ چپ
  • کیست تیروگلوسال: خط وسط، با بیرون آوردن زبان جابجا می‌شود
هیپوپلازی ریه
تکامل ناقص ریه به علت فشار احشا در CDH جنینی

نکته: در CDH، ونتیلاسیون با فشار مثبت از طریق ماسک ممنوع است؛ معده در سینه است و پر از هوا می‌شود.

فتق، بیضه و بیماری‌های متفرقه

  • فتق اینگوینال کودکان: همیشه غیرمستقیم؛ هرگز خودبه‌خود بسته نمی‌شود
  • کریپتورکیدیسم: ارکیدوپکسی بین ۶ تا ۱۲ ماهگی برای حفظ باروری
  • NEC: Pneumatosis intestinalis یافته پاتوگنومونیک؛ درمان اول طبی
  • دیورتیکول مکل: «بیماری ۲‌ها» ← خونریزی رکتال بدون درد در زیر ۵ سال
  • آپاندیسیت کودکان: سونوگرافی خط اول تشخیص، نه CT (اجتناب از اشعه)
دیورتیکول مکل
بقایای مجرای امفالومزانتریک؛ ۲٪ جمعیت، ۲ اینچ، ۲ فوت تا دریچه ایلئوسکال

نکته: تومور ویلمز با نقص کروموزوم ۱۱ مرتبط است؛ تراتوم ساکروکوکسیژئال شایع‌ترین تومور نوزادی در دنبالچه است.

نکات کلیدی آزمون

  • HPS: پیلورومیوتومی اورژانس نیست؛ ابتدا آلکالوز متابولیک را اصلاح کن
  • ایلئوس مکونیوم ← CF؛ هیرشپرونگ ← تریزومی ۲۱ (اشتباه رایج: جابجایی)
  • ولوولوس میدگات اورژانس واقعی است؛ آترزی دئودنوم الکتیو است نه اورژانس
  • گاستروشزی فاقد غشا است و ناهنجاری همراه نادر دارد (برعکس امفالوسل)
  • نارسایی کلیه ← نیاز به مایع کاهش می‌یابد، نه افزایش (برخلاف تصور عموم)
  • CDH: جراحی تأخیری پس از تثبیت ریوی؛ نه اورژانسی بلافاصله پس از تولد

یک تست از این درس

خودت را بسنج

در خصوص ویژگی‌ها و تظاهرات بالینی آنومالی مادرزادی ناشی از بقایای مجرای امفالومزانتریک، کدام مورد درست است؟

  1. این دیورتیکول اکتسابی در اغلب موارد بدون علامت بالینی است و اسکن تکنیسیوم نقشی در ارزیابی مخاط اکتوپیک معده ندارد.
  2. این دیورتیکول مادرزادی در اغلب موارد با علائم شدید بالینی همراه است و اسکن تکنیسیوم به تشخیص نوع خون‌ریزی‌دهنده آن کمک می‌کند.
  3. این دیورتیکول مادرزادی در اغلب موارد بدون علامت بالینی است و اسکن تکنیسیوم به تشخیص نوع خون‌ریزی‌دهنده آن کمک می‌کند.
  4. این دیورتیکول مادرزادی در اغلب موارد بدون علامت بالینی است و خون‌ریزی ناشی از آن معمولاً در کودکان بالای ۵ سال رخ می‌دهد.
دیدن پاسخ و توضیح

پاسخ درست: گزینه ۳

گزینه سوم درست است. دیورتیکول مکل یک ناهنجاری مادرزادی است که از بقایای مجرای امفالومزانتریک تشکیل می‌شود، در بیشتر موارد بدون علامت بالینی است و اسکن تکنیسیوم با شناسایی مخاط نابجای معده به تشخیص آن در موارد خون‌ریزی کمک می‌کند. بررسی سایر گزینه‌ها: گزینه اول: دیورتیکول مکل یک آنومالی مادرزادی است، نه اکتسابی؛ همچنین اسکن تکنیسیوم در شناسایی مخاط اکتوپیک معده کاملاً نقش دارد. گزینه دوم: دیورتیکول مکل در اغلب موارد بدون علامت است، نه همراه با علائم شدید. گزینه چهارم: خون‌ریزی ناشی از دیورتیکول مکل معمولاً در کودکان کوچک‌تر از ۵ سال رخ می‌دهد، نه بالای ۵ سال.

درس‌های دیگر این بخش · جراحی