ظرفیت آزمون دستیاری ۱۴۰۶ و رتبه‌های قبولی هر رشته

ظرفیت آزمون دستیاری ۱۴۰۶ هنوز اعلام نشده است و تا ماه‌ها بعد از برگزاری آزمون هم اعلام نمی‌شود. این صادقانه‌ترین جمله‌ای است که امروز می‌شود دربارهٔ عدد ظرفیت نوشت. بقیهٔ این راهنما دربارهٔ کاری است که تا رسیدن آن عدد می‌شود کرد: خواندن روند ظرفیت دوره‌های گذشته، دیدن اینکه کدام رشته چند صندلی دارد، و فهمیدن اینکه چه نمره‌ای در دوره‌های اخیر واقعاً قبولی آورده است.

قاعدهٔ ما در کل متن یکی است: هر عددی با دوره و سالش برچسب خورده. اگر جایی سال ننوشته‌ایم، یعنی منبعِ خودِ آن عدد سال را ننوشته و ما هم از خودمان اضافه نکرده‌ایم.

ظرفیت کِی اعلام می‌شود و چرا این‌قدر دیر

نکته‌ای که خیلی از داوطلب‌ها دیر می‌فهمند این است: ظرفیت در دفترچهٔ ثبت‌نام نمی‌آید، در دفترچهٔ انتخاب رشته می‌آید. یعنی عدد ظرفیت را بعد از دادن آزمون تحویل می‌گیری، نه قبل از آن. تمام ماه‌هایی که داری می‌خوانی، در وضعیت ندانستن ظرفیت رشتهٔ هدفت می‌خوانی، و این یک باگ نیست؛ ساختار کار همین است.

فاصلهٔ بین آزمون و انتشار ظرفیت در دوره‌های اخیر تقریباً یک ماه و نیم بوده است. در دورهٔ پنجاه‌ودوم، آزمون در ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ برگزار شد و انتخاب رشته از ۲۸ خرداد تا ۷ تیر ۱۴۰۴ باز بود؛ یعنی حدود چهل روز بعد از آزمون. در دورهٔ چهل‌ونهم، مهلت انتخاب رشته تا ۹ تیر ۱۴۰۱ بود. در دورهٔ چهل‌وششم، بازهٔ انتخاب رشته ۱۷ تا ۲۲ فروردین ۱۳۹۸ اعلام شد.

حتی تاریخ خودِ آزمون هم عدد ثابتی نیست. دورهٔ پنجاه‌ودوم ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ برگزار شد، اما دورهٔ پنجاه‌وسوم اول مرداد ۱۴۰۵؛ یعنی تاریخ برگزاری بین دو دورهٔ پشت‌سرهم نزدیک به دو ماه و نیم جابه‌جا شده است. پس اگر کسی به تو گفت «آزمون ۱۴۰۶ حتماً اردیبهشت است»، از او بپرس این را از کجا آورده.

ظرفیت کل، دوره به دوره

این جدول تنها چیزی است که می‌شود امروز با اطمینان دربارهٔ ظرفیت گفت: روند. هر ردیف عدد اعلام‌شدهٔ همان دوره است، با سالی که در آن منتشر شده.

از ۲٬۶۱۰ نفر در دورهٔ چهل‌وششم به ۵٬۷۵۰ نفر در دورهٔ پنجاه‌ودوم رسیده‌ایم؛ یعنی ظرفیت در فاصلهٔ شش دوره بیش از دو برابر شده است. این خبر خوبی است، ولی دو تله دارد. تلهٔ اول: رشد ظرفیت یکنواخت پخش نشده و رشته‌های پرتقاضا تقریباً به همان نسبت رشد نکرده‌اند. تلهٔ دوم: بخش بزرگی از این رشد در سهمیه‌ها و تعهدها نشسته، نه در رقابت آزاد.

ظرفیت هر رشته: کجا صندلی هست و کجا نیست

عدد کل تقریباً به هیچ دردی نمی‌خورد، چون تو در «آزمون دستیاری» قبول نمی‌شوی، در یک رشته و یک دانشگاه قبول می‌شوی. این اعداد از گزارش‌های رسمی دو دوره‌ای است که تفکیک رشته‌ای‌شان عمومی شده.

حالا به این حساب نگاه کن. در دورهٔ پنجاهم فقط همین چهار رشتهٔ داخلی، کودکان، بیهوشی و طب اورژانس روی هم ۱٬۹۳۶ صندلی داشتند، از مجموع ۴٬۶۱۲ صندلی آن دوره. یعنی حدود ۴۲ درصد کل ظرفیت کشور در چهار رشته جمع شده بود و ۳۹ رشتهٔ دیگر باید ۵۸ درصد باقی‌مانده را بین خودشان تقسیم می‌کردند.

سر دیگر طیف تکان‌دهنده‌تر است. پزشکی هسته‌ای و طب ورزشی در دورهٔ چهل‌ونهم هرکدام ۱۷ نفر ظرفیت داشتند. برای کل کشور. وقتی همان دوره ده‌ها دانشگاه علوم پزشکی در جدول‌ها حاضرند، عدد ۱۷ یعنی اکثر دانشگاه‌ها اصلاً آن رشته را پذیرش نمی‌کنند و رقابت عملاً بر سر چند صندلی در چند شهر مشخص است.

سهمیه‌ها ظرفیت را قبل از شروع رقابت تقسیم می‌کنند

عدد ظرفیت کل، عددِ صندلی‌های آزاد نیست. بخشی از آن پیشاپیش به سهمیه‌ها اختصاص دارد و در دو دورهٔ پشت‌سرهم که تفکیکش منتشر شده، این سهم قابل توجه بوده است.

• دورهٔ چهل‌ونهم (۱۴۰۱): از ۴٬۰۰۰ نفر ظرفیت، ۱٬۱۳۱ نفر سهمیهٔ بومی مناطق محروم بود؛ یعنی نزدیک ۲۸ درصد.
• دورهٔ پنجاهم (۱۴۰۲): از ۴٬۶۱۲ نفر ظرفیت، ۱٬۲۴۲ نفر تعهد مناطق محروم بود؛ یعنی حدود ۲۷ درصد.

دو دوره پشت سر هم حدود یک‌چهارم تا کمی بیشتر. اگر مشمول این سهمیه‌ها نیستی، عملاً داری برای یک عدد کوچک‌تر از عدد تیتر رقابت می‌کنی. و اگر هستی، این صندلی‌ها معمولاً با تعهد خدمت همراه‌اند؛ یعنی سال‌های بعد از فارغ‌التحصیلی‌ات را هم همین انتخاب تعیین می‌کند، نه فقط سال‌های دستیاری را.

ظرفیت دانشگاه‌ها: واحد واقعی «کدرشته‌محل» است

در دورهٔ پنجاهم، ۴۶ دانشگاه و مؤسسهٔ علوم پزشکی و ۴۳ رشتهٔ تخصصی در جدول‌ها حضور داشتند. اگر ساده‌انگارانه ضرب کنی به نزدیک دو هزار ترکیب می‌رسی، در حالی که کل ظرفیت آن دوره ۴٬۶۱۲ نفر بود. یعنی بسیاری از ترکیب‌های رشته و دانشگاه اصلاً وجود خارجی ندارند و بقیه هم اغلب عددهای تک‌رقمی و دورقمی‌اند.

واحدی که واقعاً انتخاب می‌کنی «کدرشته‌محل» است، نه «رشته». در دورهٔ چهل‌ونهم داوطلب می‌توانست تا ۱۰۰ کدرشته‌محل را در فرم انتخاب رشته‌اش بچیند. این عدد نشان می‌دهد سیستم انتظار دارد فهرست بلندی بدهی، چون احتمال قبولی در هر ردیف کوچک است و شانس تو حاصل جمع همان صد ردیف است.

چه نمره‌ای اخیراً قبولی آورده است

قبل از هر عددی، ساختار نمره را بدان، چون بدون آن هیچ رقمی معنا ندارد. در دورهٔ پنجاه‌وسوم (۱۴۰۵) آزمون ۲۰۰ سؤال چهارگزینه‌ای داشت؛ پاسخ درست ۳ نمرهٔ مثبت، پاسخ غلط ۱ نمرهٔ منفی، سؤال نزده صفر، و علامت‌زدن بیش از یک گزینه هم ۱ نمرهٔ منفی. نمرهٔ کل از ۶۰۰ محاسبه می‌شود و حدنصاب مجاز شدن برای انتخاب رشته ۱۵۰ از ۶۰۰ است.

یک نکتهٔ قابل بررسی: همین حدنصاب ۱۵۰ از ۶۰۰ در اطلاعیهٔ دورهٔ چهل‌وششم در اسفند ۱۳۹۷ هم آمده بود و در دورهٔ پنجاه‌ودوم (۱۴۰۴) و پنجاه‌وسوم (۱۴۰۵) هم همان است. یعنی این یکی از معدود اعدادی است که در طول شش دوره تکان نخورده و می‌شود با احتمال بالا انتظار داشت در ۱۴۰۶ هم همان باشد، هرچند تا اعلام رسمی، همچنان یک انتظار است نه یک قطعیت.

سؤال‌ها در پنج گروه درسی دسته‌بندی می‌شوند و ضریب هر گروه بسته به رشتهٔ انتخابی فرق می‌کند. گروه‌ها در دورهٔ پنجاه‌وسوم این‌ها بودند: جراحی عمومی و زنان و زایمان؛ بیماری‌های داخلی؛ کودکان و عفونی؛ ارتوپدی و گوش و حلق و بینی و اورولوژی و چشم و آمار و رادیولوژی؛ و پاتولوژی و پوست و فارماکولوژی و نورولوژی و روان‌پزشکی و اخلاق پزشکی.

بازه‌های نمرهٔ گزارش‌شده برای رشته‌های پرتقاضا

این بازه‌ها از نمونه‌کارنامه‌های منتشرشدهٔ دوره‌های اخیر جمع شده‌اند. منبع، سال دقیق هر ردیف را ننوشته است، پس آن‌ها را به‌عنوان بازهٔ تقریبی بخوان نه رقم رسمی یک سال مشخص.

یک رشته، یک عدد نیست

در همان نمونه‌کارنامه‌ها، رشتهٔ قلب و عروق به تفکیک دانشگاه این‌طور آمده: شیراز با نمرهٔ ۴۷۳ و رتبهٔ ۵۲، ایران با نمرهٔ ۴۰۱ و رتبهٔ ۱۵۲، اصفهان با نمرهٔ ۳۹۶ و رتبهٔ ۱۷۵، شهید بهشتی با نمرهٔ ۳۹۲ و رتبهٔ ۱۸۵، اهواز با نمرهٔ ۳۹۰ و رتبهٔ ۲۴۵. برای چشم‌پزشکی، تهران با نمرهٔ ۴۴۵ و رتبهٔ ۲۱ ثبت شده است.

دو چیز از این ردیف‌ها بیرون می‌آید. اول اینکه «رتبهٔ قبولی قلب» عدد واحدی ندارد؛ در یک رشته، بین شیراز و اهواز حدود ۸۳ نمره فاصله است. دوم اینکه در محدودهٔ رتبه‌های میانی، تراکم وحشتناک است: نمرهٔ ۴۰۱ رتبهٔ ۱۵۲ شده و نمرهٔ ۳۹۶ رتبهٔ ۱۷۵؛ یعنی ۵ نمره، ۲۳ رتبه جابه‌جایی. پنج نمره در این آزمون کمتر از دو سؤال است.

دو مسیر دیگر که ظرفیت را جابه‌جا می‌کنند

عدد ظرفیت اولیه پایان ماجرا نیست. دست‌کم دو مکانیزم دیگر هم صندلی توزیع می‌کنند و هر دو در دورهٔ پنجاه‌ودوم فعال بودند.

تکمیل ظرفیت

برای مرحلهٔ تکمیل ظرفیت دورهٔ پنجاه‌ودوم، ۱٬۳۴۴ نفر ظرفیت تعیین شد. شرط شرکت این بود که داوطلب دست‌کم ۹۰ درصد حدنصاب نمرهٔ رشته‌محل انتخابی‌اش را کسب کرده باشد. یعنی کسی که در مرحلهٔ اول کمی عقب مانده، لزوماً از بازی بیرون نیست؛ ولی این «کمی» عدد دقیقی دارد و باید بدانی کجای آن ایستاده‌ای.

پذیرش مستقیم

در آذر ۱۴۰۴ و برای دورهٔ پنجاه‌ودوم، ۹۳۷ نفر ظرفیت پذیرش مستقیم در چهار رشته اعلام شد. این مسیر بر پایهٔ آزمون سراسری نیست و شرایط خودش را دارد.

شرایط اعلام‌شدهٔ آن دوره سه دستهٔ متقاضی را در بر می‌گرفت: فارغ‌التحصیلان پزشکی با دست‌کم ۱۵ ماه کارورزی و قبولی در آزمون صلاحیت بالینی؛ پزشکان عمومی با کمتر از ۱۰ سال از فراغت از تحصیل و زیر ۴۰ سال سن که مدارک خدمت‌شان کامل باشد؛ و اعضای رسمی دانشگاه‌های علوم پزشکی که دست‌کم سه برابر طول دوره تا بازنشستگی وقت داشته باشند.

جمع این دو مسیر ۲٬۲۸۱ صندلی می‌شود، عددی هم‌اندازهٔ حدود ۴۰ درصدِ ظرفیت اعلام‌شدهٔ ۵٬۷۵۰ نفری همان دوره. اینکه دقیقاً چه سهمی از این ۲٬۲۸۱ داخل آن ۵٬۷۵۰ حساب شده، در گزارش‌های عمومی تفکیک نشده است، پس آن را جمع دو عدد بدان نه بخشی از یک کل معلوم. ولی حرف اصلی سر جایش می‌ماند: بخش قابل‌توجهی از صندلی‌ها بیرون از رقابتِ صبح روز آزمون جابه‌جا می‌شود.

رقابت واقعی چقدر است

در دورهٔ پنجاه‌ودوم (۱۴۰۴)، ۱۴٬۷۰۸ نفر ثبت‌نام کردند و ۱۲٬۲۵۷ نفر واقعاً سر جلسه حاضر شدند؛ یعنی حدود ۸۳ درصد. در برابر ظرفیت ۵٬۷۵۰ نفری همان دوره، این می‌شود حدود ۲٫۱ داوطلب برای هر صندلی.

در دورهٔ پنجاه‌وسوم (۱۴۰۵)، ۱۷٬۲۷۷ داوطلب در ۳۴ شهر آزمون دادند و تاریخ برگزاری اول مرداد ۱۴۰۵ بود. نسبت به ۱۴٬۷۰۸ ثبت‌نامی دورهٔ قبل، حدود ۱۷ درصد رشد. ظرفیت کل این دوره در گزارش‌های عمومی نیامده است.

این اعداد چطور به تصمیم مطالعه ترجمه می‌شوند

سه نتیجهٔ عملی از همهٔ چیزی که بالا خواندی بیرون می‌آید، و هر سه با عدد قابل بررسی‌اند.

یک. هدفت را با نمره تعریف کن، نه با رتبه. رتبه تابع کل داوطلب‌های آن سال است و از دست تو خارج است؛ نمره از ۶۰۰ است و رفتار قابل پیش‌بینی دارد. اگر رشته‌ای از گروه اولویت اول را می‌خواهی، هدفت عملاً حدود ۱۵۵ سؤال درست از ۲۰۰ سؤال است. این عدد را روی برگه بنویس و هر آزمون آزمایشی را با آن بسنج، نه با درصد کلی که هیچ معادلی در کارنامهٔ نهایی ندارد.

دو. وقتت را با ضریبِ گروهِ رشتهٔ هدفت تقسیم کن، نه مساوی. سؤال‌ها در پنج گروه دسته‌بندی می‌شوند و ضریب هر گروه با رشتهٔ انتخابی عوض می‌شود. کسی که دنبال رادیولوژی است و کسی که دنبال داخلی است، در یک آزمون ۲۰۰ سؤالی مشترک شرکت می‌کنند ولی وزن پاسخ‌هایشان یکی نیست. جزئیات ضرایب هر رشته را در راهنمای منابع آزمون دستیاری دنبال کن.

سه. اگر رشتهٔ کم‌ظرفیت می‌خواهی، از همین حالا فهرست کدرشته‌محل بساز. برای رشته‌ای که در کل کشور ۱۷ صندلی دارد، تفاوت بین قبولی و ناکامی معمولاً در انتخاب رشتهٔ هوشمندانه است، نه در ده نمرهٔ بیشتر. دفترچهٔ دورهٔ قبل را باز کن، هر کدرشته‌محلی که آن رشته را داشته یادداشت کن، و ببین آن فهرست چند ردیف است.

بین امروز و روزی که آن دفترچه منتشر شود، تنها چیزی که واقعاً در اختیار توست حجم مطلبی است که باید زنده نگه داری: بیست‌ودو درس بالینی و ده درس علوم پایه که هر کدام ماه‌ها بعد از خواندن باید هنوز در دسترس حافظه‌ات باشند. اپلیکیشن جاست دستیاری برای همین ساخته شده؛ درس‌نامه و کارت و تست هر مبحث را کنار هم دارد و خودش تصمیم می‌گیرد کدام کارت کدام روز باید برگردد تا قبل از فراموشی مرور شود. برای چیدن این حلقه روی تقویم واقعی‌ات، راهنمای برنامهٔ مطالعهٔ آزمون دستیاری را ببین.

جمع‌بندی

ظرفیت آزمون دستیاری ۱۴۰۶ اعلام نشده و هیچ منبعی امروز آن را ندارد. آنچه داریم این است: ظرفیت کل از ۲٬۶۱۰ نفر در دورهٔ چهل‌وششم به ۵٬۷۵۰ نفر در دورهٔ پنجاه‌ودوم رسیده؛ حدود یک‌چهارم آن در دو دورهٔ اخیرِ تفکیک‌شده سهم مناطق محروم بوده؛ چهار رشته حدود ۴۲ درصد صندلی‌های دورهٔ پنجاهم را برداشته‌اند در حالی که بعضی رشته‌ها در کل کشور ۱۷ صندلی داشته‌اند؛ حدنصاب انتخاب رشته از ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۵ روی ۱۵۰ از ۶۰۰ ثابت مانده؛ و رشته‌های پرتقاضا در نمونه‌کارنامه‌ها در بازهٔ ۳۸۵ تا ۴۲۵ نشسته‌اند.

تا اعلام رسمی، به‌جای انتظار برای یک عدد، روی چیزی کار کن که آن عدد را بی‌اثر می‌کند: نمره‌ای بالاتر از بازهٔ رشتهٔ هدفت. ظرفیت را دیگران تعیین می‌کنند؛ فاصله‌ات تا آن ۱۵۵ سؤال درست را خودت.