روانشناسی نابهنجاری

جالب است بدانید که مفهوم «دیوانگی» (Insanity) یک اصطلاح روان‌شناختی یا روان‌پزشکی نیست، بلکه کاملاً یک واژه حقوقی است. در دادگاه‌ها، وکیلان مدافع برای تبرئه موکل خود از این اصطلاح استفاده می‌کنند تا ثابت کنند متهم در زمان ارتکاب جرم، فاقد ظرفیت عقلی برای درک ماهیت جنایتکارانه عمل خود بوده است. این امر نشان می‌دهد که چگونه مرزهای روان‌شناسی نابهنجاری با حوزه قانون و قضاوت در هم می‌آمیزند.

جالب است بدانید که حذف سیستم چندمحوری در زمان انتشار DSM-۵ در سال ۲۰۱۳ میلادی، یکی از جنجالی‌ترین تغییرات در تاریخ روان‌پزشکی بود. طراحان معتقد بودند تفکیک اختلالات بالینی (مانند افسردگی) از اختلالات شخصیت (مانند مرزی) پایه علمی محکمی ندارد و همبودی شدید آن‌ها کارآمدی این تفکیک را زیر سوال می‌برد. با حذف این محورها، تلاش شد تا دیدگاهی یکپارچه‌تر و زیستی-روانی-اجتماعی به سلامت روان شکل گیرد.

جالب است بدانید که اصطلاح «هیستری تبدیلی» نخستین بار توسط زیگموند فروید رواج یافت. او با مشاهده بیمارانی که بدون هیچ دلیل پزشکی دچار نابینایی یا فلج اندام می‌شدند، متوجه شد که ذهن انسان تعارض‌های عاطفی شدید و غیرقابل تحمل (مانند خشم سرکوب‌شده) را به نشانه‌های جسمانی عینی تبدیل می‌کند تا فرد را از اضطراب شدید نجات دهد. این کشف، سنگ بنای درک تاثیر متقابل و شگفت‌انگیز روان بر تن در روان‌پزشکی نوین شد.

جالب است بدانید که تبیین تکاملی ترس‌ها نشان می‌دهد چرا شایع‌ترین فوبیاها در میان انسان‌ها ترس از مار، عنکبوت، بلندی و محیط‌های بسته است. اجداد ما که از این خطرات طبیعی دوری می‌کردند، شانس بقای بیشتری داشتند و این ترس‌های سازگارانه در کدهای ژنتیکی ما ثبت شده‌اند. به همین دلیل است که امروزه فوبیای مار بسیار شایع‌تر از فوبیای خودرو یا پریز برق است، با وجود اینکه خودروها در زندگی مدرن خطر بسیار بزرگتری برای بقای ما به شمار می‌روند!

جالب است بدانید که برخی از نوابغ و شخصیت‌های تاریخی بزرگ تاریخ به اختلال وسواس فکری-عملی مبتلا بوده‌اند. برای مثال، نیکولا تسلا، مخترع نابغه، وسواس شدیدی نسبت به عدد ۳ و مضارب آن داشت. او همیشه پیش از ورود به یک ساختمان، ۳ بار دور آن قدم می‌زد و در اتاق‌های هتل که شماره‌شان بر ۳ بخش‌پذیر بود اقامت می‌کرد. همچنین او وسواس شدیدی نسبت به پاکیزگی داشت و از لمس موی انسان یا اشیای گرد به شدت اجتناب می‌کرد، که نشان‌دهنده چگونگی تاثیر این اختلال بر زندگی روزمره حتی در نوابغ است.

جالب است بدانید که ارتباط بین خلاقیت هنری و اختلال دوقطبی سال‌هاست که مورد توجه پژوهشگران قرار دارد. بسیاری از نویسندگان، نقاشان و موسیقی‌دانان بزرگ تاریخ مانند ونسان ون‌گوگ، ویرجینیا وولف و ارنست همینگوی به این اختلال مبتلا بوده‌اند. فرضیه‌ها نشان می‌دهند که در دوران هیپومانیا (خفیف‌شیدایی)، فوران انرژی، پرش افکار و کاهش نیاز به خواب می‌تواند به خلق آثار هنری شگفت‌انگیز کمک کند؛ هرچند فاز افسردگی متعاقب آن بسیار فلج‌کننده و دردناک بوده است.

جالب است بدانید که یکی از معروف‌ترین نمونه‌های واقعی اسکیزوفرنی، جان نش (John Nash)، ریاضی‌دان برجسته و برنده جایزه نوبل اقتصاد است. زندگی او که در فیلم معروف «یک ذهن زیبا» به تصویر کشیده شد، نشان می‌دهد که چگونه او در اوایل بزرگسالی دچار هذیان‌های گزند و آسیب شدید و توهم‌های شنیداری شد. با این حال، او توانست با پذیرش بیماری خود و تلاش برای نادیده گرفتن آگاهانه توهماتش، به فعالیت‌های علمی خود بازگردد و نظریه‌هایی انقلابی در اقتصاد ارائه دهد که امروزه نیز تدریس می‌شوند.

جالب است بدانید که اصطلاح «مرزی» (Borderline) در ابتدا به این دلیل وضع شد که روان‌کاوان معتقد بودند این بیماران در مرز بین نوروز (روان‌رنجوری) و سایکوز (روان‌پریشی) قرار دارند. آن‌ها نه مثل نوروتیک‌ها کاملاً سازگار بودند و نه مثل سایکوتیک‌ها آزمون واقعیت را به طور دائم از دست می‌دادند. امروزه ما می‌دانیم که اختلال شخصیت مرزی یک اختلال مستقل با ویژگی‌های مشخص از جمله نوسانات خلقی شدید و ترس شدید از رها شدن است، اما نام تاریخی آن همچنان در کتاب‌های درسی باقی مانده است.

جالب است بدانید که چرا رفتارهای اعتیادی غیرمصرف مواد مانند قماربازی وسواسی در همان طبقه‌ای قرار گرفته‌اند که اعتیاد به مواد مخدر قرار دارد. تصویربرداری‌های مغزی نشان داده‌اند که مغز یک قمارباز در حین قمار، دقیقاً همان الگوهای فعال‌سازی مسیر پاداش دوپامینی در مغز (هسته اکومبنس) را نشان می‌دهد که مغز یک فرد معتاد به کوکائین در حین مصرف دارو تجربه می‌کند. این کشف ثابت کرد که اعتیاد فراتر از ورود مواد شیمیایی به بدن، یک پاسخ رفتاری و عصبی به سیستم‌های پاداش مغز است.

جالب است بدانید که یکی از دلایل حذف اختلال آسپرگر به عنوان یک تشخیص مستقل و ادغام آن در طیف اوتیسم، رفع مرزهای کاذب بالینی بود. بیماران آسپرگر معمولاً هوش بالا و مهارت‌های کلامی خوبی داشتند، اما در تعاملات اجتماعی دچار مشکل بودند. پژوهشگران متوجه شدند که تفاوت بین اوتیسم با عملکرد بالا و آسپرگر بیشتر از آنکه تفاوت کیفی باشد، تفاوت در شدت علائم است؛ بنابراین استفاده از اصطلاح «طیف» به متخصصان اجازه می‌دهد تا شدت و سطح حمایت مورد نیاز هر بیمار را به صورت دقیق‌تر و شخصی‌سازی‌شده توصیف کنند.