اپاندیسیت حاد و پاتوفیزیولوژی آن
آپاندیسیت حاد به عنوان شایعترین اورژانس جراحی شکمی در سراسر جهان شناخته میشود که بیشترین میزان شیوع آن در سنین ۵ تا ۳۵ سالگی است. پاتوفیزیولوژی این بیماری عمدتاً بر پایه انسداد لومن آپاندیس استوار است؛ این انسداد باعث افزایش فشار داخل لومن، ایسکمی و در نهایت التهاب و عفونت میگردد.
علت انسداد لومن بسته به سن متفاوت است. در کودکان و جوانان، هیپرپلازی لنفوئیدی (بزرگ شدن بافت لنفاوی در دیواره آپاندیس در پاسخ به عفونتهای ویروسی یا باکتریایی) با فراوانی ۶۰ درصد، شایعترین علت محسوب میشود. در اولویت بعدی، فکالیت یا سنگ مدفوعی قرار دارد که در حدود ۳۵ درصد موارد دیده میشود.
سیر علائم بالینی
آپاندیسیت الگوی دردی بسیار مشخصی دارد:
- درد احشایی: اولین علامت بیماری است که در اثر اتساع لومن ایجاد شده و همواره در اطراف ناف (پریامبلیکال) حس میشود. نکته حیاتی این است که این درد احشایی اولیه، مستقل از موقعیت آناتومیک آپاندیس (حتی در مالروتاسیون) همواره نافی است.
- درد سوماتیک: با پیشرفت التهاب و درگیری صفاق جداری (پریتوئن)، درد موضعی شده و به ربع تحتانی راست (RLQ) منتقل میشود. محل دقیق این درد به موقعیت آناتومیک آپاندیس بستگی دارد.
هیپرپلازی لنفوئیدی با ۶۰ درصد شیوع، شایعترین علت انسداد لومن و شروع آپاندیسیت حاد است.
واژگان کلیدی
- آپاندیسیت حاد
- التهاب ناگهانی آپاندیس که شایعترین اورژانس جراحی شکم است.
- هیپرپلازی لنفوئیدی
- واکنش و تورم بافت لنفاوی دیواره آپاندیس که منجر به انسداد مجرای آن میشود.
- فکالیت (Fecalith)
- توده سخت شده مدفوع که میتواند باعث انسداد مکانیکی لومن آپاندیس شود.
اشتباههای رایج
- اشتباه است اگر تصور شود درد لوکالیزه RLQ اولین علامت است؛ نخستین علامت همواره درد مبهم اطراف ناف است.
- بسیاری تصور میکنند فکالیت شایعترین علت انسداد است، در حالی که هیپرپلازی لنفاوی رتبه اول را دارد.
جمعبندی این مفهوم
- آپاندیسیت حاد شایعترین وضعیت اورژانسی جراحی در دستگاه گوارش است.
- انسداد لومن (اغلب به دلیل هیپرپلازی لنفاوی یا فکالیت) عامل اصلی شروع بیماری است.
- نخستین علامت بالینی، درد احشایی در اطراف ناف به دلیل اتساع لومن است.
- درد سوماتیک بعدی در RLQ بر اساس موقعیت آناتومیک آپاندیس تظاهر مییابد.
- بیشترین شیوع بیماری در بازه سنی ۵ تا ۳۵ سال مشاهده میشود.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید که در برخی موارد نادر، آپاندیس در سمت چپ شکم قرار دارد (در بیماری Situs Inversus)، اما حتی در این افراد نیز درد اولیه آپاندیسیت همچنان در اطراف ناف شروع میشود. این موضوع نشاندهنده آن است که اعصاب احشایی درد را به مرکز شکم ارجاع میدهند و تا زمانی که التهاب به دیواره شکم نرسد، مغز نمیتواند مکان دقیق آن را تشخیص دهد.