طبقهبندی و ویژگیهای بالینی عمق سوختگی
تشخیص دقیق عمق سوختگی برای تعیین استراتژی درمانی و پیشبینی پیامدها حیاتی است. سوختگیها بر اساس میزان نفوذ به لایههای پوست به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
۱. سوختگی درجه اول (اپیدرمال)
تنها شامل آسیب به لایه اپیدرم است. مشخصه اصلی آن قرمزی (Erythema)، درد متوسط و عدم وجود تاول است. پدیده Blanching (رنگپریدگی با فشار) در این نوع مثبت است که نشاندهنده سلامت عروق درم میباشد. این سوختگی اسکار بر جای نمیگذارد.
۲. سوختگی درجه دوم (ضخامت نسبی)
به دو نوع سطحی و عمقی تقسیم میشود. در نوع سطحی، تاولهای بزرگ و درد بسیار شدید به دلیل سالم ماندن پایانههای عصبی دیده میشود. در نوع عمقی، به دلیل نکروز انعقادی درم، ظاهر پوست سفید مومی (Waxy white) شده و درد به علت آسیب به اعصاب کمتر است.
۳. سوختگی درجه سوم (تمام ضخامت)
تمام لایههای پوست تخریب شده و حتی بافتهای زیرجلدی درگیر میشوند. پوست ظاهر چرمی، خشک و بیعروق (بدون Blanching) پیدا کرده و به دلیل تخریب کامل اعصاب، ناحیه سوخته بدون درد (بیحس) است.
| ویژگی | درجه ۱ | درجه ۲ سطحی | درجه ۳ |
|---|---|---|---|
| تاول | ✗ | ✓ | ✗ (اسکار) |
| درد | متوسط | بسیار شدید | بیحس |
| ظاهر | قرمز | مرطوب | خشک/چرمی |
وجود ضمائم پوستی (فولیکول مو و غدد عرق) در سوختگی درجه ۲، حتی نوع عمقی، عامل اصلی ترمیم خودبهخودی زخم است.
واژگان کلیدی
- اپیدرم
- سطحیترین لایه پوست که در سوختگی درجه اول درگیر میشود.
- Blanching
- رنگپریدگی موقت پوست در اثر فشار که نشاندهنده برقراری جریان خون مویرگی است.
- نکروز انعقادی
- نوعی مرگ سلولی که در آن ساختار بافت برای مدتی حفظ میشود و در سوختگیهای عمیق دیده میشود.
اشتباههای رایج
- اشتباه رایج: تصور اینکه هرچه سوختگی عمیقتر باشد، درد بیشتر است. حقیقت: سوختگی درجه ۳ به دلیل تخریب اعصاب معمولاً بدون درد است.
- اشتباه در محاسبه: وارد کردن سوختگیهای درجه ۱ در فرمولهای احیای مایعات.
جمعبندی این مفهوم
- سوختگی درجه اول با قرمزی و درد مشخص شده و فاقد تاول یا اسکار است.
- سوختگی درجه دوم سطحی مرطوبترین و دردناکترین نوع سوختگی همراه با تاول است.
- سوختگی درجه دوم عمقی به دلیل تخریب بیشتر درم، ظاهری سفید مومی و درد کمتری دارد.
- سوختگی درجه سوم با تخریب تمام لایهها، پوستی بیحس، خشک و چرمی ایجاد میکند.
- سلامت ضمائم پوستی در درجه دوم امکان بازسازی اپیتلیال را فراهم میکند.
نکتهٔ تکمیلی
جالب است بدانید که در سوختگیهای درجه ۳، اگرچه مرکز سوختگی به دلیل تخریب اعصاب کاملاً بیحس است، اما بیمار معمولاً درد شدیدی را در نواحی اطراف آن احساس میکند؛ زیرا لبههای زخم از نوع درجه ۲ سطحی هستند که پایانههای عصبی آنها به شدت تحریک شدهاند.